Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

UMRZEĆ

czas. dk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI (?), Kn, T, L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp (umrzeć, humrzeć)

Formy gramatyczne
umrzeć  
lp m 2. os. -eś umarł  
3. os. umarł  
ż 3. os. umarła  
n 3. os. umarło  
lp 2. os. umrzyj  
lp m 3. os. by umarł  
Znaczenia
»przestać żyć«
  • – Iezeli umrzec to umrzeć byle dobrze A lepsza podobno Smierć bydz nie może nad tę ktora kogo przy niewinnosci potka za Cnotę y miłość Oyczyzny. PasPam 137.
  • – Krolowa Ludwika [...] widząc ze nietak iey rzeczy idą iako sobie obiecowała in Electione Francuza koszt nato wielki wydawszy Skarb swój wyniszczyła, zdrowia [...] nad werężyła [...] wpadła w aprensyią zachorowała iakos po białey Niedzieli przez wielką Niedzielę ledwie przyzyła[!] apotym y umarła. PasPam 202.
  • – Pan Lubomirski [...] Umarł w Wrocławiu Ale umarł dobrowolnie na bol tylko głowy narzekaiąc. PasPam 214.
  • – Co by za pociecha Rodzicom y krewnym z tego tu dobrego była ozęnienia Gdy by przez poczty tylko o tobie słyszeli. A ciebie niewidzieli. Tak własnie iako bys umarł a dostał się do Nieba. PasPam 75v.
  • – Stoiąc tedy wSielcach Umarło nąm dwoch Towarzyszow Starych Zołnierzow. PasPam 84.
  • – raz umrzeć man muss einmahl sterben. il faut finir par un bout; il faut mourir. T III 2412.
  • – Umieram, v. m. F. umrę. 1) sterben, von Thieren sagt man zdycham. 2) bestandig uber etwa-fitzen, liegen, schwitzen. 3) vor Leidenschaft sterben. 1) mourir de; trepasser, déceder, cesser de vivre; expirer, en parlant des animeaux on dit zdycham. 2) se tuër, se fatiguer á; se donner bien de la peine pour; ahaner; fouër, étre cloué sur. 3) morrir d'une passion. § z) z (od) głodu, żalu (głodem, żalem) umrzeć; umrzyy za niego. 2) umiera (siedzi) nad księgami. 3) umiera od pragnienia, łakomstwa, od miłości, od zazdrości T III 2412.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Ták to bolesno komu Zoná vmrze/ iáko kiedy kto zábiie się w łokieć. RysProv 77.
  • (wariant I):
    Kto ma umrzeć/ i w cébrzé wody utonié. KnAd 381.
  • (wariant II):
    – Ceber, g. cebra. Zober. tinette, sorte d'ouvrage de tonnelier à deux oreilles. § kto ma umrzeć i w cebrze wody utonie, prov. T III 99.
  • Z nieprzyiacielem vmrzeć nie żal. RysProv 90.
Podhasła

UMARŁY


im. przym. prze.

Formy gramatyczne
lm B. mos umarłych  
Najwcześniejsze poświadczenie:
1632
Znaczenia
»nieboszczyk«
  • – Pod Choynicami gdy nas Szwedzi w nocy napadli obudwu porąbano y rapirami pokłoto za umarłych na placu zostawiono. PasPam 84.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Związki frazeologiczne

  • jakoby wpół umarły chodzić:
  • »być bardzo osłabionym, wyczerpanym; nie przejawiać woli działania, poddawać się zniechęceniu«
    • – Tamże [w obozie] się było przypatrzyc znędzionym ludziom kiedy iedni ledwie żyli, drudzy iakoby wpoł umarli chodzili. HistBun 16v.
  • chodzić jakoby umarły:
    • – Którzy chodzili przedtym jakoby umarli, Z wojskiem niezwyciężonych Sarmatów się starli, A że im kredensował w potrzebie gniew boski, Sam im serca dodawał. ZimBSiel 163.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Vmárły od zazdrości od krzywdy wolen. KnAd 1202.