Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

POLSKI

przym. od
  *POLSKA
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 0
Formy gramatyczne
lp M. m polski  
ż polska  
n polskie  
D. ż polskiej   || polski  
n polskiego  
C. m polskiemu  
ż polskiej  
B. m żyw polskiego  
ż polską  
n polskie  
N. m polskiem   || polskim  
ż polską  
Ms. m polskim  
ż polskiej  
n polskim  
lm M. nmos polskie  
D. polskich  
C. polskim  
B. mos polskich  
nmos polskie  
Ms. polskich  
Znaczenia
1. »charakterystyczny dla Polski, odnoszący się do Polski, występujący w Polsce, związany z Polską«
  • – Sama tedy Wolność Polska niemiała wtym komplacencyiey. PasPam 100v.
  • – Wielkie Bog Wszechmogacy nad Narodem Polskiem pokazał miłosierdzie. PasPam 108v.
  • – Pisał krol przez Xiędza Piekarskiego że by się Woiewoda zemknął z Ludzmi ku Granicy Polskiey. PasPam 159.
  • – Na stępuiecie na powagę Maiestatow dwoch Monarchow Polskiego y Moskiewskiego. PasPam 167.
  • – Tobie zacny Panie trzeba unas bydz krolem Polskim. PasPam 190v.
  • – Nieobralismy na krolestwo [...] Krolewicza ale Szlachcica Polskiego. PasPam 190v-191.
  • – Urazy [...] daruięmy [...] Woysku [...] Polskiego y Cudzozięmiego zaciągu. PasPam 210v.
  • – Obiecuięmy ze za Panowania naszego mimowolną Elekcyią na krolestwo Polskie nikogo [...] nie dopusciemy. PasPam 213v-214.
  • – W tym się ma pokazac Polska Generositas ze to krola powinna obierać wszystka Nobilitas. PasPam 231.
  • – Cieszy się Orzeł Polski ze Syna takiego Ma. PasPam 269v.
  • Polskim Damom trudno denegować Zeby się niemiały zczym swiatu popisować. PasPam 274v.
  • – Zachciało mu się Polskiego czosnku. PasPam 52.
  • – Widać było ieszcze Granicę Polską. PasPam 54.
  • – Wchodząc tedy iuz za Granicę [...] zaspiewało Wszystko Woysko Polskiem Trybem O Gloriosa Domina. PasPam 54.
  • – Dwa szelągi lipskie [...] czynią 4 grosze Polskie. PasPam 64v.
  • – I tak Sobie o tym dyszkuruięmy żes my y podpili iak to Moda Polska. PasPam 75.
  • – Gdy by był w Polskich Sukniach iechał ledwie by był Woyska niedogonił. PasPam 76.
  • – Starych Polskich Woięnnikow Trybęm [...] za Dyrektora obrali sobie Gradywa. PasPam 85v.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • architekt polski:
    • – [Spis książek] Geometria i Architekt Polski. 56.
    • – DOwiodłem w Náuce 22. Zábáwy I Części I. Architektá Polskiego, że Bieg nieustánny iest niepodobny bez likworu tákiego, ktoryby nie większey siły nád dwá rázy potrzebował [...] nád siłę [...]. SolArchB 341.
  • autorament polski (sz. zm.):
    • – Nieuchodzą skrupułu Officyerowie Cudzoziemskiego Autoramentu co y Polskiego. JabłSkrup 95.
    • – [...] Posłowie ná Seym Pacificationis od Woyska Koronnego ná Kole Generalnym we Lwowie [...] obrani Z Authoramentu Polskiego. GazPol 1735/61, 2 nlb..
  • balsam polski:
    • – Bázylia ziéle/ Bázyliká/ waziłék/ bálsam polski. Ocimum, vel Ocymum [...]. Kn 18.
    • Balsam Polski ziele, (ocimum). Basilien-Kraut. basilic une plante. T III 20..
  • polski [bankiet]:
    • – Weźmy Cudzoziemski bánkiet, weźmy Polski [bankiet], prawda że Cudzoziemcy więcey cukrow i konfitor poiedzą, niż my, ále gdyby ráchowáć przyszło, coby u niech kosztowáły mięsa, zwierzyny, i gdyby ták opłácáli zapráwy i wina, iako my ich płaciemy, pewnie by na to więcey wyszło, niż tám ná cukry. MłodzKaz II, 348.
  • polska Bellona:
    • Polską naszę Bellonę na Theatrum Swiata Sarmackiego prowadzę. PotWoj 6.
  • Biblia polska (sz. zm.):
    • – A czemuż to D. Lutherus w Niemieckiey Biblijey śmiał te położyć słowá: [...] Máją kosztowne trzewiki ná nogách swoich. A w stárey Biblijey Polskiey te się słowá naydują: Trzewiczkámi skrzypájąc. GdacPrzyd 17.
    • – Co się tknie nowey Biblijey Polskiey we Gdańsku y Amsterdámie wydrukowáney/ w tej się zgołacz nie wspomináją trzewiki; jákoć y in Bibliis Tremellii o tym głucho. GdacPrzyd 18.
    • – A gdy jeszcze dáley Prorok S. onym Dármopyszkom Syońskim grozi [...] Dnia onego (są słowá w starey Biblijey Polskiey) y w Biblijey Wuykowey/ Odeymie Pan ochędostwa trzewikow: Tedy zásię Tremmellius, Piscator, y nowa Biblija Polska żadney wzmianki nie czynią. GdacPrzyd 20.
    • – Opráwiam (wiążę) polską Biblią. ErnHand 193.
  • boty polskie || buty polskie:
    • Buty dwa Polskie na wýsokim napiętku. ArchRadziw 1638 79, 1.
    • – Suknie choc naypięknieysze Kazano robic krotko, y boty choc Polskie to zdługiemi Cholewami. PasPam 79-79v.
    • – Tam [w muzeum w Amsterdamie] boty czarne Polskie, kłubok, aliàs kaptur Bazyliański y kobza Kozácka wystawione ad spectaculum. ChmielAteny II 249.
  • charcica królikowata polska:
    • – Kośka Charcica Królikowata Polska odziana. ArchRadziw 1638 380, 2.
  • polski język:
    • – Te księgi, na Moskwie za kapelana służące, na Polski język przełożyłem. BotŁęczRel 3. Niepoprawne zródło .
  • królestwo Polskie:
    • – To królestwo polskie jest równe i sposobne do agrykultury. AquaPrax 430.
    • – Za Panowania naszego mimo wolną Elekcyią na królestwo Polskie nikogo quoquo modo wsadzac nie dopusciemy. y owszem przeciwko temu ktory by tego attentowac wazył się Contra Hostem Patriae procedemus. PasPam 213v-214.
    • – Pierwsza albowiem była i najpotężniejsza wszystkich panów Kondeusza Francuza na Królestwo Polskie promocyja, którą najbardziej Prażmowski, arcybiskup gnieźnieński, z inszymi swymi asseklami trzymał. JemPam 380-381.
Związki frazeologiczne

  • tytułować się imieniem narodu polskiego:
  • »nazywać się Polakiem«
    • – Przez Inwencyią niektorych Subiektow Polskich Szelągi Wołoskie wprowadzono do Polski [...] za ktorą niecnotę niegodni się ci Inwentowie Tytułować Imięniem Narodu Polskiego y znaczny Bogu muszą oddawać Rachunek. PasPam 187.
a) przen.  hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • polska szabla:
  • »wojsko polskie; oręż polski«
    • – Owi tedy co niechcieli szable Polskiey czekać na Lądzie a uderzyli się w Donay iedni tonęli drudzy napływawszy się wracali nazad do Lądu. PasPam 265v.
    • – Tamtę Prowincyią nie szpada Niemiecka ale Polska zawoiowała Szabla. PasPam 71v.
b) »o Polakach«
  • – Alterowało to nie nie iednego [...] iść tam gdzie noga Polska nigdy niepostała. PasPam 53v.
  • – P. Bog podał ie w Polskie ręce dziwnym sposobem. PasPam 62v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • anioł polski:
    • – Błogosławiony Stanisław Kostka Kasztelana Zakroczymskiego Syn, życiem y śmiercią, ba y po śmierci strażą nad nami Anioł Polski. DanOstSwada II, 82.
  • budynek polski (sz. zm.):
    • – Y sien, y stołowa izbá, záwsze w budynku Polskim być musi. NaukaBud 13.
    • – DZIEWIĄTY Punct álbo Regułá compartitionis. Niech będzie o stołowey izbie. ktora Polskiego budynku iest część przednieysza. NaukaBud 14.
  • korona polska:
    • – Rok 1668. Niczym zaprawdę ten rok nie stał się dziwniejszy tylko […] Jan Kazimierza króla polskiego, korony polskiej abdykowaniem, dla czegoż też go i ludzie pospolici „Abdykaczem” zwali. JemPam 376.
  • po polsku chodzić:
    • – Nie kożdyć to, co po Polsku chodzi, Polskie ma serce. MłodzKaz I, 352.
  • rumak polski:
    • – Dosyć ozdobny [przyjazd wojewody do Łańcuta], Ludzi zacnych, y Rycerstwá poczet nie máły, Koni Powodnych Tureckich, Báchmátow Szmáilskich, Rumakow Polskich Sześćdziesiąt. CzerDwór Cv.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Polski most/ Niemiecki post/ Włoskie nabożeństwo/ wszystko to błazeństwo. RysProv XIII, 1.
Podhasła

PO POLSKU


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
1. »językiem polskim, w języku polskim«
  • – Ozwie się do nich [...] Po Polsku. PasPam 263.
  • – Tam lada chłop po łacinie mowi [...] po Polsku nikt. PasPam 63.
Związki frazeologiczne

  • umieć po polsku:
    • – Te listy czytali przynim Cesarscy y zas potym kto umiał po polsku pytali go de statu rerum. PasPam 76.
2. »według mody polskiej, na sposób polski«
  • – Tęn Wilhelm Xiąze [...] po Polsku chodził. PasPam 65v.