Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GAD I

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M.   gad
D.   gadu
B. uż. nżyw.   gad
N.   gadem
Ms.   gadzie
lm M.   gady
D.   gadów
Znaczenia
1. »o zwierzętach uznawanych za wstrętne: wężach, jaszczurkach, żabach itp.; także zbiorowo; robactwo«
  • – Gádziná gad/ ziemiopłaz/ Repens animans [...]. Reptile [...] Serpentia secla ferarum [...]. vide Robáctwo. Kn 183.
  • – OBoze dobroci, Tedysz Człowiek zywioły, y naturę kroci A przez te wszytkie wieki na grzech y złe zydło Znaleźć mu się dotych czas nie dało wędzidło. Zna zwierze, Ryby, Ptaki Drzewa zioła Gady Wie zkąd Grom, Piorun, zkąd deszcz zkąd spadaią Grady [...]. PotWoj 44.
  • – Co w sercu, to na gębie; tak plugawe gady, Cudzych włosów na głowie brzydkie maszkarady Miejsca u mnie nie mają, niech jak swoje garnie, Odejdźcie precz, nie znam was, czart do swej owczarnie. PotFrasz4Kuk I 389.
  • – Wszytko się to zas w morze Swą Koleią ztacza, I co gorne obłoki, y co ziemię macza. Z ziemie, ludzie y zwierze, bydła ptacy gady, Z ziemie wstały wielkich miast, szerokie osady, z ziemie zioła y drzewa, y co ręka maca [...]. PotPer K22.
  • Item na wypędzenie z domu wszelkiego gádu to iest Wężow, Zab, etc. Weźmi siárki, ziela Piretrum, kadź często po domu. PromMed 151.
  • – Nie iestem bocian, lecz gdybym nim była, Polskę z zálęgłych gádow wyczyściła [...]. DrużZbiór 460.
  • – PATRICYUSZA S. Arcy Biskupa y Apostoła Hibernii vulgo Irnlandii, 17. Marca. Iego pracą Britania została Sanctorum Patria: zkąd czartow mnostwo y gadu wypędził. Zył lat 123. ChmielAteny III 189.
  • – Dość obszerną dałem lekcyą w części 1. Aten traktuiąc o gadzie; ale że dies diem docet ieszcze się otych iadowitych tu co powie zwierzętach. ChmielAteny III 312.
  • – Dzieci swoie czy są legitimi thori, położywszy miedzy gadem, ieno się urodzili probowali; ieśli bowiem od ſamego tchu dziecinnego węże nieumykali, owe Dzieci Oycowie mieli za nie ſwoie, ale źle od Matek nabyte. ChmielAteny IV 153.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • jadowity gad (sz. zm.):
    • – [...] Skrzele ma niema ryba y zęby y ości Ządła gad iadowity, Bazyliszek w oku Smiertelną ma zarazę w nozdrzach iest u Smoku Wąsz kąsa, a Jesz kole, brzydki Paiąk truie Tnie osa Mrowka, komor y biedna Pchła uje [...]. PotWoj 2.
    • – Prości ludzie máią zwyczay że skoro iádowity gad ukąsił záraz nápijáią się swoiey własney uryny y ráne nią obmywáią. PromMed 151.
    • Gadu iadowitego tu dosyć dla słonecznych upáłow. ChmielAteny II 589.
  • awernowe gady:
    • – Buławo Herkulesa, od której zamachu Samego, Awernowe gady giną z strachu. KochOgrTur 37.
2.  przen.  »o człowieku uznawanym za podłego, nikczemnego; także zbiorowo«
  • – Bysmy iedno do nieba wytrzeszczaiąc oczy Nie padli przez Kretowkę ktorą ten gad toczy. PotWoj 157.
  • – Ktorzy zadnych nie maiąc drossych depozitow Tedla miłey oyczyzny, odwazą zaszczytow. Łaska Boska naszego y wszech rzeczy sprawce Natey nas przez dwie lecie potrzymawszy Ławce Wykurzy ten gad z Polski. PotWoj XVIII.
Użycia metajęzykowe
  • - Gad, vid. Gadzina. T III 356
Odsyłacze

GAD II

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1632
Formy gramatyczne
lp M.   Gad
D.   Gada
Znaczenia
 bibl.  nazwa własna »postać biblijna, siódmy syn Jakuba«
  • – Zátym Lia rzekłá/ Przyszedł huf/ y názwáłá imię jego Gád. BG Rdz 30, 11.
  • – A do Gádá rzekł: Błogosłáwiony ktory rozmnaża Gádá/ jáko lew mieszkáć będzie/ á porwie rámię y głowę. BG Pwt 33, 20.
  • – Synowie też Zelfy służebnicy Liy Gád/ y Aser. Ci są synowie Jákobowi/ ktorzy mu się urodzili w Pádánie Syryjskim. BG Rdz 35, 26.