Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ABSOLUTNY

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L (XVIII-XIX), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T


Najwcześniejsze poświadczenie: 1703
Formy gramatyczne
lp M. m absolutny  
ż absolutna  
n absolutne  
D. n absolutnego  
B. m nżyw absolutny  
n absolutne  
N. m absolutnym  
Ms. m absolutnym  
Etymologia
łac. absolutus
Znaczenia
1. »o państwie, władcy, rządzie: nieograniczony, samowładny«
  • – Król Szwedzki Carolus XI w R. P. 1694 gospodaruiąc iako absolutny Pan poodbierał tamteczney Szlachcie Dobra wszystkie. OtwEDzieje 33.
  • – W Francyi Ludwik XI fundament do Absolutnego państwa Założył. IntrHist 207.
  • – Aiakoż może bydź compatibile żebym był absolutnym Panem nad chłopem, y poddanym oraz Rzeczypospolitey, która nie traci dla tego jus Dominij w moim dziedzictwie, żem iego iest dziedzicem? LeszczStGłos 103.
  • – Karol Stryi Królewski Seym złożył i Rząd absolutny fundować sobie począł w Szwecji. ŁubHist 73.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • ablatyw absolutny:
  • »konstrukcja składniowa w łacinie: równoważnik zdania składający się z rzeczownika w ablatywie oraz imiesłowu pozostającego z nim w związku zgody«
    • – ESTANT [...] w łacińskim wyraża się samo słowo, bez tego iestem álbo będąc y kładzie się w Ablatywie absolutnym. DanKolaDyk I, 547.
2. »bezwzględny, nieuzasadniony«
  • – Nie zdaje się komu ta sprawiedliwa być racyja, nadto absolutna i zła się być zdaje? KonSSpos 134.
3. »całkowity, zupełny«
  • – Za najpierwszą [...] egzorbitancyją przeciwko prawom i przywilejom Rzeczypospolitej [...] sądzę być [...] nieograniczony i absolutny szafunek [przez króla] wszytkimi dygnitarstwami. KarSEgz 36.