Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GROZA I

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:

Formy gramatyczne
lp M. groza  
D. grozy  
C. grozie  
B. grozę   || grożę  
N. grozą  
Ms. grozie  
lm M. grozy  
D. groź  
B. grozy  
Znaczenia
1. »strach, przerażenie«
  • – Troie prawieł niedziwy: iakiem apparatem Iakiem duchem szedł Osman: ktory cale na tem Iezeli samą grozą Polakow nie skroci Do szczętu ich z imieniem y z Panstwem wywroci [...]. PotWoj 39.
  • – Bo iáko in despiticis et absolutis dominis, iáko to w Turczech, y Moskwie, ták słowá karzą, iáko y uczynki, y w tákiey grozie narody zostaią, że zle pomyślić ledwo drugi się odważy. JabłSkrup 20.
2. »coś przerażającego«
  • – Własnie ták grzechow nászych sromotá zszyta z niewyliczonych obrzydliwości/ ná niego rzucona iest/ y od oney czystości przyięta/ y przyciśniona/ y przyobleczona; tá nie mogłá z siebie podáć/ iedno okrutną iákąś grozę. BirkOboz 22-23.
  • – Podzcie srodzy Hetmani: ktorzy pełne grozy Nakrew, mord, y głod ludzki, toczycie obozy Z ktorych rękustraszliwych: okrutney buławy Wywrocone Narody, ognie, gwałty Wrzawy Niebiosa zagłuszaią [...]. PotWoj 172.
  • – Niewinny Jezu tak sromotnej grozy: Tram na ramieniu na szyjej powrozy Dźwigasz znamiona swojej śmierci bliskiej Między bezbożnych katow pośmiewiski. PotFraszBrück II 381.
  • – Epithaphium Strzemieńczykowi [...] IEZVS żywotem, drogą, Prawdą; w iegosz Strzemię [...] Kłádzmy stopy, poboznych, serc nászych á ná tę? Grożę szátáńską? bierzmy duchowną ármátę. PotPocz 169.
3. »groźba, pogróżka«
  • – [...] záburzone pospólstwo grozą sámą łátwo vspokoisz: á czásem ćwiczonych y vczonych ludzi y zacnych/ áni grozą áni prośbą [...]. PetrSPolit II 84.
  • – Y dla Chrystusa/ tylko przypasány Miecz/ przeciw iego podnisł Rycerzowi: Przeciwko władzey y Hetmáńskiey grozie/ W głos obwołaney po wszystkiem obozie. TasKochGoff 114.
  • Ambitia mu szepce wpadni do pokoiu Chocbys y na wychodku Krola zastał wpadni Nie pytay sie coć rzeką choc Canclerz nałaie Gdy go z zoną nałoszku zastaniesz nie natym, Wolisz wycierpiec fuki grozy y łaiania [...]. OpalKSat 42-43.
  • – Grzmi cały dzien naprozne zwielkich dział postrachy Bo Chodkiewicz iego Czcze zrozumiawszy grozy Nikomu się wychylic nie da za Obozy [...]. PotWoj 140.
  • – Ták nie woła, ale grzmi [francuski żołnierz, wyzywając rzymskich żołnierzy na pojedynek], á z oczu y z pyská Pełne hárdości pełne groź, pioruny ciska [...]. PotPocz 144.
4. »rygor, dyscyplina«
  • – [Poddani] są ludzie podli/ baczenia máło máią/ potrzebuią vstáwicznej grozy nád sobą: gdzie tej nie widzą/ nie czynią nic, co do nich przynależy/ roboty zániecháią. PetrSPolit I 176.
  • – [...] nie może bydź więtsza swiebodá/ iedno nie mieć nád sobą stárszego/ nie mieć nád sobą grozy/ nie mieć nad sobą władzey. PetrSPolit II 156.
  • – [...] lepiey pod samą Krolewską Zwierzchnością żyć, ániżeli się w tákie niebespieczeństwo wdawáć, żeby ná samey tylko niewinności żywota y postrzegániu Praw szczeście swoie człowiek sadzić miał. Taka powiádáią myśl iest, y záwsze będzie Ludzi swawolnych, á nie ukroconych, ktorym groza Praw iest nie miłá, á wszeteczney ich swawoli záwsze przeciwna. DanOstSwada I,30.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • trzymać kogoś w grozie;
  • mieć kogoś w grozie:
    • ~ Hospodarow także winami pieniężnymi obłożył, że Ludzi swoich w grozie nie trzymali, a do Rakocego pod ten czas przystawać pozwalali. HistBun 49.
    • ~ Groza. Schrecken, Schauer, Abscheu. crainte, la peur, la terreur, horreur, f. souleur f. § trzymać ludzie w grozie. T III 423.
    • – Wszytkiey dobrey spráwy woienney iest Mátka Posłuszeństwo Zołnierzá ktore z tąd pochodzi áby nie tylko prostych Zołdatow mieć w ostrey grozie, często karząc, rzadko odpuszczáiąc: ále też aby stárszy Officier mnieyszych pod sobą Officyerow karał bez bráku, strofował, z nimi się názbyt niepospolitował. FredPiech B.
5. »burza, nawałnica«
  • – Poyzry o wieczny Boze ktoryś niegdy tęgięm Uiął gniew sprawiedliwy przez niebo popręgięm I wiecznies malowaną zawiązał obręczą Swoy Arsenał, z kąd grozy twe nad Swiatem brzęczą. PotWoj 3.
  • – Niech zaydzie słonce, za czarnych chmur wały, Niechay grzmią grozy, gorne Arsenały. PotSyl 31.
Podhasła

GROZA


w funkcji predykatywnej

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1623
Znaczenia
»jest przerażające«
  • – Wziąłeś teraz zapłátę zá niecnoty twoie Máhometáńskie: widzisz w piekle Máhometá twego: widzisz iáko cierpi zá wszeteczną náukę swoię/ w ktorey pozwala wszelákich zbrodni z niewiástámi/ bez wstydu/ aż grozá wspomináć. BirkOboz 37.
  • – Grozá/ vide Strách 2. Brzydkość [...] Grozá y patrzyć. Kn 211.
  • – Ach/ ách/ żal się Boże y wspomnieć grozá ná one dni/ w ktore się działy one odstępy od prawdziwego Pásterzá/ á przystánia do szubráwcow y duszoboycow piekielnych. BirkRus 17.
  • – Sam taka drogość, jakiej WM MMPan nigdy wierzyć nie będziesz [...] Boty nawet, para za złotych ośmnaście naszych polskich, o inszych aż i groza pisać, żaden nie uwierzy, chyba kto sam obaczy i spróbuje. ŁugowPodr 165.
  • – Spowiednikow sobie obiera, przybira przeciwko regule y zwyczaiom. Ale abrumpo, bo asz y groza pisac raczey, zamknę zwyczainie, zem iest WMMPana miłuiącym Bratem ysługą Kr. Opalenski WP. OpalKListy 464.
  • – Przebóg! groza i słuchać, ani temu wierzę, Aby ludzie zrodzeni w chrześcijańskiej wierze Takie Bogu wyrządzać zelżywości mieli, Których i sami djabli czynićby nie śmieli. ZimBSiel 166.
  • – Wtęsz Vroczystość Niepokalanego Poczęcia PANNY: iedęn z Niezboznego Zboru Szwedzkiego bluzniercá wszeteczny Y Nieprzyiaciel Matki Bozey wieczny Grozá az wspomniec iáko ku iey wzgárdzie Dziwy wymyslał, y iak gadał hardzie. OblJasGór 77.
  • – Z weselem tedy aż do samej nocy Siedzieli, jedząc i pijąc wesoło; Nie tak jak teraz, co więc o północy Chodziem do ślubu i siadszy - około Stołowej do dnia biedziem się niemocy Bezsenne z potu ocierając czoło. Aż groza słyszeć, że noc w dzień mieniemy, Czy z dwiema dniami jednę noc żeniemy. LubSTobPol 123.
  • – Zkąd ta odmianá? Zkąd te nieskuteczne Komunie násze? co mowię nieskuteczne? groza rzec! niebespieczne/ szkodliwe/ truiące/ zábiiaiące żywotá przyimowániá. BujnDroga 230.
  • – [Człowiek] Bogu Tworcy swoiemu ták wielekroć swą wierność y wiarę przyrzekszy/ táki mu w oczach iego przed plęszącym/ y chełpiącym się z tego czarcikiem iednym affront czyni/ y nie iuż dużego iákiego Bárábászá/ ale często ieden (groza rzec) przemierzły skrzek/ niż Bogá woli. BujnDroga 33.
  • – [Król] ruszył się z owemi swemi Sasami Ku Podolowi, ale niedaley tylko w Brzezanach odprawił Kampanią, o czym groza i wspominać bo gdyby był dobrym porządkiem, a nie obludnie postąpił, mogłby był z tak pięknemi Woyskami Polskiemi i Litewskiemi, maiąc do tego i swoich Sasów pod Dunay z rąk tureckich oswobodzić Kraje [...]. OtwEDzieje 16.
  • groza. der Schauer kommt einen an; es ist abscheulich. il est horrible; il est épouvantable, afreux, terrible § groza i strach o tym mowić; groza i patrzyć; strach patrzyć i groza. T III 423.