Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BRZUCH

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. brzuch  
D. brzucha  
brzuchu  
C. brzuchowi  
brzuchu  
B. brzuch  
N. brzuchem  
Ms. brzuchu  
lm M. brzuchy  
D. brzuchów  
C. brzuchom  
B. brzuchy  
N. brzuchami  
brzuchy  
Ms. brzuchach  
Znaczenia
1. »część tułowia człowieka i niektórych zwierząt; wnętrzności«
  • – Ieść ták áby się żołądek nie obciążył, áby się nie odął brzuch, áby nie było kruczenie, ábo bełkotánie w żywocie. PetrSInst B1v.
  • – Tym sposobem brzuchá bolenie vśmierza [maruna]. SyrZiel 808.
  • – Ale gdzieby iednák w ielitach pozostałá tá wodá/ czego się domyślic możesz/ jeśliż pácyent czuie odęcie/ y rospiránie w żywocie/ do tego wiatry y huczenie po brzuchu: tedy day klisterę z teyże wody przydawszy ábo hiery/ ábo ktorego innego lekarstwa. SykstCiepl 179.
  • – Y rzekł JEzus; Jeszczeż y wy bezrozumni jesteście? Jeszczeż nie rozumiecie/ iż wszystko, co wchodzi w ustá/ w brzuch idzie/ y do wychodu bywa wyrzucono? BG Mt 15, 16-17.
  • – Pokármy brzuchowi należą, á brzuch pokármom: ále Bog y brzuch y pokármy skázi. Lecz ciáło nie należy wszeteczeństwu/ ále PAnu; á PAn ciáłu. BG 1Kor 6, 13.
  • Brzuch/ żywot/ Venter [...] Dolium pertusum [...] Abdomen. [...] v. Kiszká. Kn 50.
  • – Ale ci miasto pomsty, z dziurawemi brzuchy Poszli nazad iak Chmury pod czas zawieruchy I wtabor się zawarli: naszy tesz dzien cały Wszyku stawszy: wieczorem w swoie weszli wały. PotWoj 122.
  • – Przywiązał go na iegosz własnym koniu [...] ręce opak związano nogi pod brzuch koniowi podwiązano potęznie. PasPam 177.
  • – Drudzy tez y prawdziwie w chorobę powpadali z przelęknienia albo tez brzuch tłusty utrząsnął się. PasPam 231v-232.
  • – Nawet y tych co po lassach zywcem znaydowali to wprzod koło niego poszukali trzosa to potym brzuch nozem rozeznąwszy [!] y kiszki wyiąwszy atam nic nieznalaszczy to dopiero idz że złodzieiu. PasPam 52.
  • – Gdy się tedy tak czas uwłoczył, dziesięc Tysięcy Ordy z Czernią niezmierną z tyłu naszym zaszedszy, y na brzuchach podpełzszy pod nasz oboz, gwałtownie na naszych uderzyli. HistBun 23v.
  • – Anatomiste maią początek rozbierania ciała czło wieczego od Brzucha. KirchFac 6.
  • – W Anglii iest zwyczay, że Szczupaká kupuiąc, brzuch rozrzynáią, pátrząc ieżeli tłusty, potym ieżeli nie będzie do upodobania Kupcowi, názad w wodę puszczáią między Liny, apertura zrasta się [...]. ChmielAteny I 528.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • czołgać się po brzuchu:
  • »czołgać się na brzuchu, pełzać«
    • ~ Cokolwiek się czołga po brzuchu/ y cokolwiek ná czterech/ álbo więcey nogách się włoczy/ miedzy wszystkim płázem ktory się czołga po ziemi/ nie będziecie jch jeść/ bo obrzydliwością są. BG Kpł 11, 42.
  • bakchusów brzuch:
Związki frazeologiczne

  • brzuch naładować:
  • »najeść się«
    • ~ Zyczylismy z nowu inszemi chlebami pierwszym podobnym[i] brzuchy naładować. PasPam 187.
2. ekspr., przen.  »jedzenie i picie jako przyjemność; obżarstwo«
  • – [Drugi czlowiek] przedtym nasrebrze iadał y na złocie Adla gęmby y brzucha poszło to do Zydow Iuz y Krzyzyk gdzies z szyie dyszy y agnuszek Sczerozłoty ziadł sie. OpalKSat 22. OpalKSat 22.
  • – Aza niewiesz iż obzercá káżdy, stawa się Báłwochwalcą brzuchá, y káłduna swego. AndPiekBoh 156.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • bóg jest brzuch || brzuch jest bogiem:
    • – Których koniec jest zatracenie, których Bóg jest brzuch, a chwała w hańbie ich, którzy się o rzeczy ziemskie starają. BG Flp 3, 19.
    • – Jam swych wymysłów bałwanom ofiary Oddawał, niosąc namiętności w dary. Brzuch był mój bogiem i tak bogów wiele Miałem, jako mam zmysłów w własnym ciele. MorszAUtwKuk 222.
3. »wnętrze naczynia«
  • – Wnętrze ábo brzuch/ pękátość/ opukáłość dzbaná/ flászy/ i inszych státków/ miárá wnętrzna ábo plác/ w-który się możé co wlać/ wsypáć. Capacitas vasis [...] Calix [...]. Kn 1275.