Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GRANADYJER

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: GRANADYJER, *GRENADYJER, *GRANADYR, GRANATYR, *GRANATYJER, GRANADER
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
T (granader, granatyr), L (granadyjer, granatyr, grenadyjer; XVIII), SWil (granadyjer, grenadyjer), SW (granader, granadyjer, granatyr, grenadyjer), SJP (grenadier)

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn


Najwcześniejsze poświadczenie: 1686-1721
Formy gramatyczne
lp M. granatyr   || granader   || granadyjer  
D. granadyjera  
lm M. granadyjerowie   || granadyrowie   || grenadyjerowie  
D. granadyjerów   || grenadyjerów   || granadyrów  
B. granadyjerów  
N. grenadyjerami   || granatyjerami  
Ms. granadyjerach  
Etymologia
fr. grenadier
Znaczenia
1. wojsk. »żołnierz, którego zadaniem było rzucanie ręcznych pocisków, granatów«
  • – [...] Inflant z Biełohorodki, straciwszy kilkaset Moskwy zwłaszcza grenadyerów dobrze mundurowanych i sam prae desperatione przegranéj i sromotnéj ucieczce w tydzień umarł. ZawiszaPam 270-271.
  • – [...] lecz gdy Woysko Kwarciane podstąpiło, a drugiey nocy Oberszter leutnant Goltz z dwiema sty Grenadyerów w nocy przyszedłszy, zapalił Granatami sterty w przygrodku, gdzie i Kozactwa wiele nagorzało, w kilka dni okupił się Paley dawszy Kilka beczek pieniędzy Hetmanowi [...]. OtwEDzieje 31.
  • – Generał en Cheff kommenderował kilkaset Granadyerow na koniach uprowidowanych w granaty [...]. GazPol 1735, 39.
  • – Z naszey záś strony Kapitan ieden raniony á pod drugim Kapitanem y 5. Granatyerami konie pobite. GazPol 1735, 73.
  • – [...] powtore, y po trzecie Granadyrowie, y Artyllerya ostátnie z Dział ogłosiła Requiem [...]. GazPol 1736, 4.
  • – [...] przy dokończeniu Summy [...] Granadyerow 100. kommenderowanych z ręczney strzelby y z Armat 12. Artylleryia ognia dawała [...].. GazPol 1736, 4.
  • – Drabanci, Grenadyerowie y Infanteria z ręczney strzelby bieżącym ogniem Salwy dawali. GazPol 1736, 94.
  • GRENADIER [...] GRANADYEROWIE żołnierze, do wyrzucania, y zápalania granatow [...]. DanKolaDyk II, 101.
  • Granatir, le grenadier. KulUszDyk 33.
  • – Przy konkluzji zaś dnia drugiego hasłem z działa wyznaczony czas rezurekcji o 11. wieczór solennie się odprawił z asystencją czterech a parte innej milicji granadierach, przy rzęsistym tak z dział, jako tyż ręcznej strzelbie ogniów rezonacji, odprawił się Bogu na chwałę ślicznym i tu w Polszcze nie praktykowanym porządkiem. RadziwHDiar 135.
  • Granader. Granadier. grenadier un soldat. T III 415.
  • Granatyr, vid. Granader. T III 416.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • grenadyjer konny (sz. zm.):
    • – Posłał téż tam był hetman wielki koronny znaczne podjazdy, którzy pomagali Moskwie; ci zabrali w Bydgoszczy regiment króla Stanisława, konnych grenadyerów 800 pod półkownikiem Grondhoffem. OtwEDziejeCzech 118.
    • – Potém pisarz nie bawiąc po mieście udał się do Niskiego zamku, gdzie był hetman: tam major Brześciański kochający dobra pospolitego poddał się z grenadyerami konnymi, w których miał hetman największą ufność, a tatarskie chorągwie pod ceihausem w gotowości stojące uciekły między wały. OtwEDziejeCzech 264.
    • – Poruczników chorągwi poważnych (jeżeli który co prawdę o krzywdę wojska mówił) odmieniał bez woli rotmistrzów, chorągwie pancerne sine consensu ordinum zwijał a gwardye konne i piesze do boku swego formował: drabantów, grenadyerów konnych, Węgrów, janczarów etc. etc. OtwEDziejeCzech 266.
    • – [...] na toż Corpus uderzyli [Turcy] ták ze rozgromiwszy Hussaryą y Karabinierow y Granadyerow konnych [...]. MerkHist 10, 725.
2. »wizerunek artystyczny takiego żołnierza«
  • – Podle pierwszego Granadyera stała Osoba ná Maiestacie Dziecię piersiami Karmiąca [...]. GazPol 1735, 47.
  • – U dołu Bramy po prawey ręce stał odmalowany Granadyer z bronią w kolorze barwy Rossyiskiey. GazPol 1735, 47.
  • – Podle drugiego Granadyera sprawiedliwość z Wagą y Mieczem z tą Inskrypcyą swoię miała konsystencyą. Meo affectu. GazPol 1735, 47.