Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GRODZIĆ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI (hasło kanoniczne), Kn, T, L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:

Formy gramatyczne
grodzić  
lp 1. os. grodzę  
3. os. grodzi  
lp m 1. os. -m grodził  
3. os. grodzieł  
ż 3. os. grodziła  
grodząc  
Znaczenia
1. »otaczać płotem, stawiać płot lub jakąkolwiek inną przegrodę, coś, co blokuje lub utrudnia dostęp do kogoś lub czegoś«
Rekcja: co; bez rekcji

  • – A wałuiew w osmi Tysięcy ludzi Moskiewskich komunnych ktorym naibardziey Suiski ufał poszedł za naszęm woiskiem, a wszędzie gdzie przyszedł kopał sie y grodzieł, nasi umykali sie ku Smolensku, az na ostatek we dwoch mil od naszych stanoł pod Carowem Zamieściem, y takze iako zwykł okopał sie y ostrozył. MarchŚcibHist 23-23v.
  • Grodzę/ Texo sepes [...] Sepio [...] vide Ogradzam. Kn 209.
  • – Płoty podłuzne około wsi, kazdy gospodarz za roskazanim sołtyskięm ma po prawiać y grodzić [...]. TułGietKutrz 125.
  • – Gospodarz zaden nima na murawie ogroda grodzić [...]. TułGietKutrz 129.
  • – [...] Tamten z konopnej wywiera psy sforki, Ten tłuste tłucze kobusem przepiorki, Ten na lep albo w powikłane motki Łowi czeczotki; Ten płoty grodzi około rozsady, Ów szczepi w pniaki, ten obrywa sady, Ten śliwy leje na powidła w prasy, Ten rwie na lasy [...]. MorszAUtwKuk 163.
  • – O PŁOTACH. PŁOTY, ostrożenie, dylowánie, ogrodzenia wszelkie, máią bydź rowne y porząnne, gdzie potrzebá záwczásu ponápráwiáć: á żeby ich nie rozbierano, áni palono przestrzegáć; Dworskiey czeládzi, Poddánym, y ichże Czeládzi przykazáć, dla ochrony lásu, y dla zmudy (co raz grodząc) w robociznie. HaurEk 18.
  • – Przy tym suszeniu sad, około którego od dworu i stodół bardzo złe ogrodzenie, a od kowalskiego ogroda i strugi płota nie masz, nakoło grodzić trzeba. InwKal I 684.
  • – Ordynaria ogrodników i powinność. - Mają mieszkanie wolne, po kawale roli i ogrody, przysiewku mają: grochu po wiertlu, lnu po wiertlu ich nasieniem. Powinność ich płoty grodzić i naprawiać, dachy reperować, jednym codziennie robić, kolejno straż nocną przy oborze odprawować, drwa rąbić, w żniwa na szychcie robić, po żniwach młócą w stodole na korzec jedenasty, tłukę robią dni 3 na strawie pańskiej. InwChełm 192.
  • Grodzę co. umzäunen, umgeben. clorre, enfermer, environner, entourer [...]. T III 420.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • grodzić komu drogę:
  • »nie pozwalać komuś przejść«
    • – Grodzę co [...] grodzić komu drogę. einem den Weg verwehren. couper à qu. le passage, le chemin. T III 420.
Związki frazeologiczne

  • swój płot na świecie grodzić:
  • »założyć ognisko domowe«
    • – Nie dawno-m się urodził, a na poły-m siwy, Siły-m i czerstwość stracił, wzrok już mam rzewliwy, A jeszczem swego płota na świecie nie grodził, Jeszczem w pokoju nie jadł ani w to ugodził, Aby miły przyjaciel wzajemną chęć ze mną Wiodąc, troskę odmienił w godzinę przyjemną. ArciszLamBar I 383.
Przenośnie
  • Ale gdziesz cnocie grodzić? wszędy tá przechodzi.JurkHymDym A3v
  • Kto do Gdáńská wiodł szkuty/ á do Brzegá ciołki/ Gotuy teraz ármatę/ ćwicząc lud/ páchołki/ Pospolstwu drog do męstwá niegrodząc/ Ani cnot nowokwitłych swym vrokiem szkodząc/ Szlácheckie to rzemiesło żołnierską się báwić/ Gburom z rolnym nałogiem/ márny zbior zostáwić.JurkWan C3
  • [...] Tyś sam jeden był, któryś mą wszytkiemi Głowę chciał grodzić zewsząd fortunami I serce-ś moje karmił pociechami.BorzNaw 155
2. »o jakiejkolwiek przegrodzie: otaczać, oddzielać jakieś miejsce, krainę zamieszkałą przez dany lud, blokować, utrudniać, zastawiać dostęp do czego«
Rekcja: kogo co; bez rekcji

  • – W śrzodku się wielka iáskinia vdáłá Ktorą płot z bluszczu sámorodny grodzi. TasKochGoff 389.
  • – Ták rownie wypisać nie mogąc/ Togryś y Tágrodź, oboie zowią Tygris: choć iedno iest źwierzę/ od iádowitego gryzienia Togryś rzeczone; á drugie Rayska rzeká Tagrodz dla tego ták názwána/ iż grodziłá lubo dzieliłá bezbożne Kainiány/ od inszego dobrego potomstwa Iádámowego: iáko o niey miedzy inszemi Genebr. lib.1. pisze. DembWyw 33.
  • – [...] na ostatek nad wody przychodzi [Tobiasz], Gdzie się skałami bystry Tygrys grodzi. LubSTobPol 104.
  • – [...] Miejsca zaś samo puste położenie Z daleka dzika grodziła chrościna. LubSTobPol 134.
Podhasła

GRODZONY


im. przym. bier.

Formy gramatyczne
lp M. m grodzony  
ż grodzona  
n grodzone  
Najwcześniejsze poświadczenie:
1601-1750
Znaczenia
»otoczony płotem, przegrodą«
  • – Stodół 2 po jednym bojowisku, jedna chrustem grodzona z zawarciem, druga w blochy budowana [...]. InwKal I 215.
  • – Przy tymże domku chlewik dla gęsi z chrustu grodzony, chrustem też nakryty. InwKal I 227.
  • – Ogrodzenie około tego podwórza funditus zrujnowane częścią grodzone, częścią nie, zrzębu żadnego [..] InwKal I 358.
  • – Ogród za wsią żerdziami, połową chrustem grodzony, partim konopiami, marchwią zasiany [..]. InwKal I 562.
  • – Podwórze u tych chałup w chrust grodzone, wrota z tarcic i fortka dobre, nowe. InwKal I 696.
  • – Przy tych chlewikach jest ogród stante possessione wjm. dobrodziki grodzony dobrze. InwKal I 727.
  • – Ta stodoła grodzona z chrustu od dołu, alias ściany chruściane wkoło. InwKal I 728.