Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ABRYS
rzecz
m
, *ABRYSA
rzecz
ż

W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
T, L (XVIII-XIX), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn


Najwcześniejsze poświadczenie: 1636
Formy gramatyczne
lp M. m abrys  
D. m abrysu  
B. m abrys  
ż abrysę  
N. m abrysem  
Ms. abrysie  
lm M. abrysy  
D. m abrysów  
C. abrysom  
B. abrysy  
N. abrysami  
Ms. abrysach  
Etymologia
niem. Abriss
Znaczenia
1. »plan, projekt, zapis; układ, zarys«
  • – SCALA VOCVM Abo Abrys Głosow wstępuiących W gorę, iakie Się znayduią w Klawikordzie. GorMuz b2v.
  • – Na Ołtasz Włoszakowsky mam iusz od Sali Abrys y robic bendą kolo niego. OpalKListy 107.
  • – Mam wolą podać dziesiątek, Abrysow dworow inuentiey moiey. NaukaBud C.
  • – Skálá: Scala. Miárá na Máppách, y ábrysách Architektonickich, y Geometrycznych, w piędzi, w łokcie, w laski, w stáiá, w łany, álbo w mile, według ktorych odległość mieyscá, álbo części od części; pomiar liniy, y budynkow, do wiádomości przychodzi. SolGeom I 7.
  • – Raczey zażyć Architekta, aby do myśli Fundatora dał abrys całey struktury. BystrzInfArch A4v.
  • – Cesarstwa Stolica była ROMA, ktorego stary y nowy odrysuię abrys. ChmielAteny II 73.
  • Abrys. Abriß. plan, dessein, m. T III 1.
2. »szkic, rysunek«
  • – O tym Obrazie ten tylko niech zmilczy/ ktory przynamniey abrysu/ to iest odmalowania [...] nie widział. PruszczKlejn 62.
  • – Gdzieżbyśmy z takowych abrysów, z kupru i gibsu, o stworzeniu świata, [...] wiadomość mieli? PotWoj IIIv.
  • – Prosty człowiek, co trochę rozumu ma, widząc gdzie farby położono, on także takiez położy, maiąc na płotnie iuz wybitą formę i abrys. SekrWyj 46.
  • – Rozkazałem Milerowi Malarzowi Siebie malować, ktory brał abrys. SapADiar 97.
Przenośnie
  • Aza nam i sam dzień z-tym się światem witaiącego Iegomości niemym nie ogłasza ięzykiem/ albo raczey przyszłych od Boga iasnych iego in Remp. i Catholicam Religionem meritorum na samym niebie kształtnego nie daie abrysu/ kiedy ogniste miecze w-miesiącu pokazuie.PisMów II II, 345
3. »wizerunek, obraz«
  • – Abo też niech tymże Regimentem/ widząc wszytkiego świátá abrys/ y vpatrzywszy gdzieby go/ y z ktorey strony wprzod dobywáć/ gdźie słábsze mieysce/ gdźie do nábycia sposobnieysze/ skaże ná ktorą chorągiew/ aby do szturmu skoczyłá. HinPlęsy 604.
  • – Miłą swiatu Polskiemu obecznosc, Odiazd w Cudze kraie nam odebrał, w pamięci iednak, y Sercach Naszych nieskruszonym Diamentem, zostawił abrys. WilczPam 23.
  • – Pokazał nam naymilszy Zbawiciel nasz nie iaki szczęścia tego abrys w przedziwnym zmartwychwstaniu swoim. BujnDroga 402.
  • – Przywrocił nam wiek Stary Nowalią, Wystawił abrys w MARSZAŁKOWEY XIĘŻNIE, Wierną, cnotliwą, w niey Artemizyą Pokazał. DrużZbiór 495.
Przenośnie
  • A zatym Słowe[m] gdym rzekł nie widze [zmarłego], wielką na ty[m] świecie Litewskim niestateczności widzę abrysę.WojszOr 321