Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ARCHITEKT

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVI, XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
lp M. architekt  
D. architekta  
C. architektowi  
B. architekta  
N. architektem  
Ms. architekcie  
lm M. architekci  
D. architektów  
C. architektom  
B. architektów  
N. architektami  
Ms. architektach  
W. architektowie  
Etymologia
łac. architectus
Znaczenia
1. »budowniczy, projektant budowli; konstruktor«
  • – O matematycy, o indzinierowie, o architektowie i wy wszyscy, którzy mechanickich nauk używacie [...] pomagajcie mi chwalić tak wielkiego człowieka [Archimedesa]. AquaPrax 128.
  • Architek [!]za[ś] tey karoce był Je[g]o Msc Pan Szlichtink Wielkopolak. AktaBab 37.
  • – Athenczycy chcący pałac ieden kosztowny w mieście swoim zbudować [...] Zawołali dwu Architektow aby modelusz vczynili. StarKaz II, 176.
  • – Drugi punkt murowania iest o ścianach. Po fundamencie bowiem one następuią, w tych te Reguły dawaią Architekci. NaukaBud 21.
  • Architekta funkcya iest, nayprzod w imaginatywie wizerunek przyszłey struktury wystawić. BystrzInfArch C4v.
  • – Łaźnie Septimiusza [...] głowny Architekt w Kościoł Nayświętszey PANNY de Angelis przeformował. ChmielAteny II 94.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • architekt królewski:
    • – [...] Architekt Krolewski odebrał ordynans żeby Zamek w Bar Le Duc będący, iako nayprędzey, dla przyszłego Dworu, dla ktorego także kosztowną robią liberią, in perfecto constituat Statu. GazPol 1736/92, 6 nlb..
  • architekt militarii || architekt militaris || architekt wojenny:
    • – Ingenier (albo) architect militarij ktory Mistrzem iest zakładania fortece, a ten ma bydz y Mathematyk. NarArch 39.
    • Architekt Militaris Ingenierem Nazwany. NarArch 79.
    • – Atoli bez pracy iuż zkomputowany od Architektow Woiennych wymiar tychże linii następuiaca okazuie tablica. BystrzInfArch G1v.
Przenośnie
  • Znać było w najstraszniejszych dla mnie ekspresjach, że wszystkich archytektem machyn prawdziwy był afekt [list amanta do panny].ZatPrzydDoś 122
  • Na skalistą opokę nieznośnej ciężkości podwalinę już przywlókł ARCHITEKT MIłOśCI [Jezus Chrystus].WieszczOgródGur 90
2. »przen. sprawca, twórca«
  • – [Bogowie greccy] Architektami wszelkiey nieprawości, Y Mistrzami pierwszemi wszytkich byli złości. DamKuligKról 201.
  • – Przez Architekta rozumie się Paweł S. ewangelizuiący Chrystusa y Ewangelią. BystrzInfGeogr B1v.
  • – Y ty ktoszkolwiek iesteś, coś bezbożnym żelazem synowską przeciwko Matce uzbroił rękę [...] Staniesz się sam niefortuny swoiey architektem. DanOstSwada V, 4.
Związki frazeologiczne

  • architekt nieba (sz. zm.) || architekt nieba i jego obrotów || architekt nieba i ziemi:
  • »Bóg«
    • – Jeżeli w czym misterny nieba i ziemie Architekt kunszt osobliwy i specyalne rąk swoich wyrazić [chciał] dzieło, tedy w tym, że [...] każdemu rożne od siebie rozdał twarzy lineamenta. PisMów II 219-220.
    • – Sam Bog Architekt Nieba y iego obrotow [...] konserwuie pozycyą nieba y iego obroty. BystrzInfAstrol 19 nlb.
3. »podręcznik budownictwa«
  • – Zaczym obracaiący kołem N. Cewy Q, nábywa siły za sześciu: według Párágrafu 9. Nauki 3. Zábáwy I. Architektá. SolArch I, 102.
  • – Koniec księgi pierwszej, Architektá. SolArch I, 199.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • architekt polski:
    • – [Spis książek] Geometria i Architekt Polski. 56.
    • – DOwiodłem w Náuce 22. Zábáwy I Części I. Architektá Polskiego, że Bieg nieustánny iest niepodobny bez likworu tákiego, ktoryby nie większey siły nád dwá rázy potrzebował [...] nád siłę [...]. SolArchB 341.
Odsyłacze