Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

AKCENT, AKCENTUS

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI (akcent), T (akcent), L (akcent; XVII, XVIII), SWil (akcent), SW (akcent), SJP (akcent)

Nienotowany w słownikach:
SStp, Kn

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   akcent ||   akcentus
D.   akcentu
N.   akcentem
Ms.   akcencie
liczba mnoga
M. uż. nosob.   akcenty
D.   akcentów
B. uż. nosob.   akcenty
Etymologia
łac. accentus
Znaczenia
1. »intonacja, modulacja głosu; dźwięk, ton«
  • – Słowik we dnie y w nocy, przy strumieniu wodnem Poswey duma czystosci accentem łagodnem. PotWoj 174.
  • – Wieleż to między ludźmi na Akcencie, na dźwięku, na iednym podniesieniu głosu należy. MłodzKaz II, 340.
  • Akcent, w wymowie, natężanie. Thon-Zeichen in der Aussprache. accent. T III 3.
2. »sposób wymawiania, wymowa właściwa pewnym jednostkom lub grupom etnicznym«
  • – A cóż o samej straszliwej tajemnicy Boskiej powiedzieć się może? Introib jako w cepy z ministrantem się nie zgodzi albo jak przez próg przestąpienie będzie, prędki, bełkotliwy i nieuważny. List Pawła w (ucinkach) ani do zrozumienia, ani do pojęcia, Ewanjeliją per tres dziwny akcent zakończy. MałpaCzłow 228.
  • – Ze iednak cudzoziemski drukarz, ani imion Polskich ani accentu był świadomy, dla tego bez końca błędow w nich znaydziesz w przezwiskach, czy mieysc, czy osob. NiesKor II 42.
  • – Dobiesław, to chybkością, to sztuką, tak go [Niemca] zmogł, że o pokoy prosząc wołał Friedher, a z tąd Fredro imię z lekka do akcentu urosło. NiesKor II 167.
  • – W tej Aureliańskiej, albo Orlans Prowincyj jest Powiat BŁOIS, albo Blese i Miasto tegoż imienia olim Corbilo z Pałacem Królewskim w pięknej i obfitej pozycyj. Tu się Ludwik XII urodził; tu najpiękniejszy akcent mowy Francuźkiej, tu jest Chambor, albo SZAMBOR Zamek z ciosowego kamienia na wesołym miejscu w pośrzód wielkiego zwierzyńca na wyspie rzeki Chavisson, na zdrowym powietrzu. ChmielAteny IV 187.
3. »znak graficzny nad literą wskazujący na sposób jej wymawiania«
  • – O akcencie. Accentus nazywa się gdy iedna z wokałow takim znakiem (`) dla słusznego dźwięku y ozdobnieyszey wymowy słowa/ naznaczona będzie. StylaGram 18.
  • – Kołodyn Herb. Jest na tarczy litera A, a nad iey wierzchołkiem niby akcent, ktory w Łacińskim ięzyku zowie się circumflex. NiesKor II 559.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • jęz. akcent dachowaty:
  • »znak diakrytyczny, cyrkumfleks, tzw. daszek«
    • – Przedłuża się w mowie, będąc náznáczoné ákcęntęm dáchowátym, náp. qu' il donnât, by dał, nous donnâmes dáliźmy. MalGram 13.