Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GNIAZDO

rzecz.
n
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:

Formy gramatyczne
lp M. gniazdo  
D. gniazda  
B. gniazdo  
N. gniazdem  
Ms. gniazdzie   || gniezdzie  
lm M. gniazda  
B. gniazda  
Ms. gniazdach  
Znaczenia
1. »schronienie z gałęzi, trawy, gliny itp. przygotowane przez ptaki lub inne zwierzęta do wylęgu i wychowania potomstwa; legowisko«
  • – Widział wszystko, że mię ptastwo słucha, widział że się na gniazdzie da pogłaskać. PasPam 254.
  • – Trznadel [...] iawnie na gniazdo nosił między gęstwą ludzi y z budowawszy ie nasiadł na swoich Iaykach y wylągł ie. PasPam 87v.
  • – To cudowna że kiedy mi zbudowano Chłodnik przed Namiotem, zbrzezowego Chrostu zaraz w ten że dzięń począł sobie robic gniazdo Trznadel u samych drzwi mego Namiotu w płocie owego chłodnika. PasPam 87v.
  • – Są też ptacy apodes, jako o nich piszą, Bez nóg: latają tylko, leżą abo wiszą [...] Ludziom przykładem [...] człek [...] niech przy wyższym gniazdo lepi stropie [...] Choć ma nogi, jako człowiek chodzi – Duchem lata z anioły, jako ci apodzi. PotMorKuk III 64.
  • Gniazdá im [synogarlicom] vpleść z słomy, y tąsz świeżą znowu vtártą miękko vsłáć z pierzem dártym, á ták zá tákowym dozorem, nie trudno będzie o przychowek, tylko cichość im záchowáć, áby iákiego grzmotu, huku, y dźwięku zbáłuszeniem, ile gdy ná gniazdách siedzą niebywáło. HaurSkarb 129.
  • – On [Bóg] ie [kruki] ná gniazdzie liczy, on karmi, on poi, poki Ociec y Mátka, znowu nieprzystoi. Więc imo wszelkie ptastwo co się lągnie w boru. Imo zwierz czworonogi? Boskiego dozoru. PotPocz 146.
  • – A czemuż my, kiedy się nasz [orzeł] począł odmładzać, Mąmy [...] Obcego szukać w gniazdo iemu wite; Na coż świat, szukaiąc go bezrozumnie krążyć? PotPocz 5.
  • – Jeżeli chcesz miłość sprawić między iakiemi dwiema, weś kamień nazwany Echites, od inszych zowie się Aquileus abo Orli kamień, bo go Orłowie w gniazda swoie kładą, iest zaś koloru iakoby purpurowego, a znayduie się nad brzegami Oceanu, a podczas w Persyey. AlbSekr 261.
  • – Budowniczego konsztu, álbo Architecturam Militarem przeiął Swiat z IASKUŁEK gniazdá lepiących. ChmielAteny I .
  • Gniazdo. 1) ein Nest. [...] un nid. [...] Gniezno od gniazda orłego nazwane; ptacy teraz gniazda robią. T III 390.
2. »pisklęta z jednego lęgu lub młode innych zwierząt z jednego miotu wraz rodzicami; rodzina ptaków lub innych zwierząt«
  • – Myśliwcy upatrować zwykli, że jednego psa dobrego i psicę do ustawnego rozpładzania gniazda chowają, a po rączym charcie abo charcicy zrzadka leniwe szczenięta bywają. DorHipTur 32.
  • – Do myslistwa zas z charty mowiąc rozmnozyłęm był sobie gniazdo, chartow od Brata mego Pana Stanisława Paska z Ziemie Sochaczowskiey. PasPam 256.
  • – Kanarków z czubkami miałem gniazdo, lecz mi się nie wiedli. RadziwHDiar 183.
  • Gniazdo. [...] 2) ein Nest-voll; Wurfjunger Thiere. [...] une nichée; une portée; une ventrée. [...] całe gniazdo się wylęgło. T III 390.
3. »ród, rodzina; plemię; szczep«
  • – Białego Orła Synu kwitnie w Swey Ozdobie Gniazdo iego ktore cię wychowało sobie. PasPam 269v.
  • Gniazdo. [...] 7) Haus, Geschlecht. [...] race, famille, maison, le tige, souche, un lignage. [...] z tego gniazda wyszli waleczni rycerze. T III 390.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • z jednegoż gniazda z drugim:
  • »krewny; z tego samego rodu«
    • z iednegoż gniazda (szczepu) z drugim. der mit einem aus eben den Geschlecht ist. lignager. T III 390.
4. »siedlisko, ośrodek; miejsce, z którego ktoś lub coś się wywodzi«
  • – Choćbyś wywyższył jáko Orzeł/ owszem choćbyś miedzy gwiazdámi położył gniazdo twoje: y z támtąd cię zstárgnę/ mówi PAN. BG Ab 1, 4.
  • – [...] To iest iednak pewna, że Dwor nasz tey odmiany [uzurpatora do władania Korsyką] dużo apprehenduie, obawiaiąc się, żeby na tey Wyspie Gniazda Rozboynikow nie założono [...]. GazPol 1736/96, 7 nlb..
  • – [Neapol] iest teraz bardzo wspaniałe Miasto liczney Szlachty Gniazdo, Stolica Wice-Reja, Archikatedra Arcybiskupa. ChmielAteny II 200.
  • – Psow wielkich Brytanow tam gniazdo [w Anglii]. ChmielAteny II 282.
  • – Náyczęstsze tu [w Azji] polowánie na Bażántow, ktorych tam práwie gniazdo y Krolestwo, przy rzece Phasis. ChmielAteny II 512.
  • Gniazdo. [...] 6) fig. Sitz, Wohnung. [...] le siége; pepiniére; un téatre. [...] tam nauki gniazdo założyły; kray ten iest teraz gniazdem woyny. T III 390.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • arkadyjskie gniazdo:
5. techn. »przedmiot lub otwór, w który wchodzi lub do którego przylega czop, śruba itp.; panew, panewka«
  • Gniazdo. [...] 3) Pfanne zu einem Zapfen. 4) Zapfen-Loch, Einzapfung. [...] 3) lumiere, boëte, fontaine, virole où se tourne le pivot. 4) mortaise, ouverture dans le bois pour un tenon. [...] 3) w gniezdzie swoim się czop, szruba obraca. 4) gniazdo niedobrze z czopem spoione. T III 390.
6. »przegródka, półka w szafie«
  • Gniazdo. [...] 5) Fach als in einem Schrancke. [...] tablette, quarrè, raïon dans une armoire. [...] w szafach bywaią gniazda albo przegrodki. T III 390.