Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ASPEKT

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
lp M. aspekt  
D. aspektu  
B. aspekt  
N. aspektem  
lm M. aspekty   || aspekta  
D. aspektów  
B. aspekty  
N. aspektami  
Ms. aspektach  
Etymologia
łac. aspectus
Znaczenia
1. »konstelacja, układ gwiazd, planet na sferze niebieskiej, według astrologów przypisany danemu człowiekowi w chwili narodzenia i mogący wpływać na jego losy oraz na bieg wydarzeń na świecie; także horoskop, prognostyk sporządzony na podstawie danej konstelacji«
  • – Konstélácya/ Gwiazd ná niébié rozłożenie czásu národzenia czyiego/ Aspékt pod ktorem się kto rodzi. Genesis [...]. Kn 299.
  • – Ma tesz ieszcze umieć Ingenier Astronomią [...] aby wiedział pod ktorym Horizontem niebieskim ktorą fortece albo oboz stanowi, pod ktorym aspectem Nieba y iego skutkom przyległe. NarArch 80.
  • – Dorwawszy w minucyach drew rąbania czasu, Posłał chłopow gospodarz do cudzego lasu. Tam, skoro im siekiery zabrano i wozy, Prosto na astrologow swoję winę włoży, Że poki bez aspektow brał drwa z tegoż boru, Nie miał kłopotu, nie miał z sąsiadami sporu. PotFraszBrück I 162.
  • – Jakie Bogowie wasze ukaranie Czas to niedługi odkryc niezawstyda W ktorey się wszytkie z aspectow tak wielu Zgodzą proroctwa o Nieprzyiacielu. LucChrośPhar 29.
  • – Kto wierzy, że dziwność rzeczy pochodzi od gwiazd, y aspektow, od ktorych biorą rzeczy własności przedziwne, y skryte, wiedzieć może, że każda rzecz ma własną figurę niebieską siebie kieruiącą. AlbSekr 304.
  • – Przez aspekt luminarzow rozumieią Astronomowie tę albo owę dystynkcyą iednego od drugiego, respektem Zodyaku. BystrzInfAstron M1.
  • – Pięcioraki aspekt Planet między sobą [...] naywięcey sprawuią alteracye, odmiany powietrza: osobliwie iednak aspekt złączenia, Oppozycyi y kwadratury. BystrzInfAstron O2v.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • zły aspekt (sz. zm.):
    • – To też pilnie obaczaiąc [zbierać nasienie]/ żeby Venus na mieyscu sposobnym/ a od Aspektow złych wolna była. SyrZiel 155.
    • – Zaczym czyli dobry, czyli zły Aspekt, czyli kwadra, Now, albo Pełnia [...] gdy gwałtowna choroba przymusza, bespiecznie puścić się ma [krew]. CompMed 34.
  • dobry aspekt (sz. zm.):
    • – Te [wody rzeczne] bywaią do vżywania dobre/ ktore [...] Aspekt niebieski przy wypływaniu swem/ iako to Astrologowie nazywaią/ dobry y szczęśliwy maią. SykstCiepl 39.
    • – W Niebie gdy pod dobrym aspektem conjunctiones bywaią, spodziewać się z tąd dobrych effektow na ziemi. DanOstSwada II, 1.
  • czwartaczny aspekt:
    • – ZBierane bydź ma [ziele rosiczki] [...] gdy słońce w w swym własnym znaku by było/ to iest/ we Lwie/ tego czasu/ gdy by miesiąc czwartacznym Aspektem/ albo promieniem lewym nań poglądał. SyrZiel 330.
  • aspekt przeciwny (sz. zm.):
    • – Odwłoczenie bowiem puszczenia [krwi] dla przeciwnych aspektow, wielom ruinę w zdrowiu przynosi. CompMed 34.
    • – Aspekta [...] Przeciwny. DuńKal B.
  • aspekt szesny:
    • – Drugi aspekt iest szesny: gdy ieden Planeta od drugiego szostą częścią całego zodyaku, to iest 60. gradusami swego cyrkułu iest odległy. BystrzInfAstron M1.
  • [Aspekt] potrójny:
    • Aspekta [...] Potroyny. DuńKal B.
Związki frazeologiczne

  • aspektu patrzyć (na kogoś, na coś):
  • »szukać czyjegoś przeznaczenia«
    • – Aspéktu pátrzyć ná kogo/ ná co. Obseruare occupationem alicuius, Obseruare tempora. Kn 9.
    • – Czásu pátrzyć ná kogo/ vide Aspéktu pátrzyć. Kn 97.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Mądremu zawsze na wszystko dobry aspekt. KnAd 462.
Przenośnie
  • Na Gwiazdę w Herbie, Wiśniowieckich Xiążąt. Nowy Aspekt Polacy, na Niebieskie Domy, Y nowa wszedszy Gwiazda, mięsza Astronomy.PotPocz 37
  • Na Palemonskim iasnieiąc Firmamęncie Przeborowskich Piramidy fortunne aspekty tey oyczyznie dotąd sprawuią.MikSil 221v
2. »widok, wygląd, obraz«
  • – Miedzy Starodawnemi Malarstwa Constami znaiduie się ten ieden Malarski [...] aspekt Na ktory[m] 2 Młodzieniaskowie Woz ieden w iarzmie ciągneli. HerbOr 391.
  • – Ta co z weyrzęnia kazdemu iest miła [Matka Boska] Tym Niezboznikom taką sie stawiła Isz na iey aspekt Ktorym zyią Nieba Padali [Szwedzi]. OblJasGór 55.
  • – Dzikich cię zwierząt ogniste figury [...] Niech swym aspektem bynamniey nie trwożą [Apollo do Faetona]. UstrzHist 94 ClaudUstHist 94.
Przenośnie
  • Niech się zrzenice topią, pocą skronie Do ostatniego lat moich aspektu, Ktore, pokim żyw, twey szczegulney chęci; Y nieustanney poświęcam pamięci [do zmarłej żony].ChrośTreny 66
3. »cel artyleryjski«
  • – Z trafunku możesz dobrze strzelić [...] żebyś miał odtąd ten aspekt między końcami palców, bez punktów nalezionych, z słusznością wieńca od zadu i od gęby. AquaPrax 170.