Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

STRASZNY

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1616
Formy gramatyczne
stopień równy
lp M. m   straszny
ż   straszna
n   straszne
D. m   strasznego
ż   strasznej
B. m nżyw   straszny
żyw   strasznego
ż   straszną
Ms. m   strasznym
lm M. nmos   straszne
D.   strasznych
stopień wyższy
lp M. ż   straszniejsza
lm M. nmos   straszniejsze
stopień najwyższy
lp Ms. m   najstraszniejszym
Znaczenia
1. »budzący strach, przejmujący lękiem; groźny«
  • – Moskiewskie woyska a osobliwie owe Boiarskie Chorągwie w szyku stoiące są tak straszne iako narod zadęn nieiest. PasPam 107.
  • – Staremi to W MMPan straszysz mię awizami ktore niewięm [...] iezeli niebędą W MMPanu strasznieysze za złocistym Pawilonem nizeli mnie na ubogim Zołnierskim Woyłoku. PasPam 136v-137.
  • – Pokazał się na Niebie Straszny y wielki [kometa] ktory przez kilka miesiecy trwaiąc swoią oczom Ludzkim groził srogością y nim bardziey trwał tym bardziey serca truchlałe trworzył [kometa] ominuiąc niedobre affekty ktore potym nastąpiły. PasPam 188v.
  • – Niedzwiedz [...] Zwierz straszny odwazny Serdeczny y Męzny Do potkania y bitwy nad inne potęzny. PasPam 270.
  • – Polakow wygladał [...]zeby iako nay prędzey przybywali y tego dopomoc gasić strasznego Zapału ktory iuz by tez był podobno wszystkie pozarł Chrzescianstwo. PasPam 276.
  • Straszna iest woyna na zięmi ale Daleko Strasznieysza na morzu. PasPam 69.
Związki frazeologiczne

  • sąd straszny:
  • »sądzenie przez Boga rodzaju ludzkiego przy końcu świata; sąd ostateczny«
    • – Te pracowite ubogich Ziemianinow [plony] y wyssana Substancyia uznasz iakiemić na Sądzie strasznych [zam. strasznym] staną się Instygatorami. PasPam 193.
  • straszne rzeczy:
  • »ciężko, przykro, niemilo, trudno«
    • – Prezęntowałes się w bataliach o iak to straszne rzeczy [na] chłopa slepego w Szyku zogolonemi wąsami Szeroką Fioletową Sutanną. Szkapę y zogonem okrywaiącego. PasPam 192v.
  • straszny trybunał:
  • »sąd ostateczny«
    • – Powędrowali. Za krolową Sprawić się na tamtym Strasznym Trybunale. PasPam 214v.
  • najstraszniejszy parlament:
  • »sąd ostateczny«
    • – Toc go upewniac niemozesz [...] zeby mu y natam tym Swiecie twoie miały wczym kolwiek Suffragari zasługi. W ten czas kiedy na owym naystrasznieyszym Parlamencie rzeką vive et Responde. PasPam 195v.
2. »bardzo brzydki, odrażający«
  • – Iest tam ryba tak straszna że Ięnom na scianach koscielnych Malowanego widywał owego co mu płomięń zgęby wychodzi. PasPam 65.
  • – Iest to tam łeb y Slepie iako smoka straszne paszczęka szeroka a płaska iak u małpy. PasPam 65.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • straszny akt:
    • A ten sąd przypadnie na ow dzień/ ktory sam Bog [...] na ten straszny akt naznaczył. BujnDroga 134-135.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Broń mieyscem/ Rusnicá w lesie/ Kopija w polu/ Miecz ná vlicy/ Puginał w cieśni. Strászne są. ŻabPol B2.
Podhasła

STRASZNA


w funkcji predykatywnej

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1679
Znaczenia
»jest przerażające«
  • Strászna to byłá u Rzymian/ gdy kogo ná śmierć sądzono [...]. GdacPan Aa2v.
  • – Aleć to potym dáleko stráśnieysza będźie/ gdy obaczyćie onego strásznego Sędźiego ná swoim strászliwym stolcu śiedzącego [...]. GdacPan Aa2v.
  • – Ale to naystrasznieysza, że te Kapitulacye in rasa harta nie w Grodźie bardźiey obiecane niż zapisane Trybunały Rotmistrzom płacić każą. JabłSkrup 70.