Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

JANCZAR

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: JANCZAR, JAŃCZAR, JAŃCAR, JANCAR, ANCZAR
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI (janczar, jańczar, janiczar), Kn (jancarowie), T (jańczar, jańcar), L (janczar; XVII-XVIII), SWil (janczar), SW (janczar, jańczar, jeniczer, janiczar, janiczer, janczaryn), SJP (janczar, jańczar)

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
lp M. janczar   || jańczar   || jańcar  
D. janczara  
lm M. uż. osob. jancarowie  
D. janczarów   || anczarów  
C. janczarom  
B. uż. nosob. janczary  
uż. osob. janczarów  
N. janczarami  
janczary  
Ms. janczarach  
Etymologia
tur. jeni czeri 'nowe wojsko'
Znaczenia
1. »żołnierz piechoty tureckiej utworzonej z wziętych do niewoli chrześcijan, wychowanych przez Turków«
  • – Lękał się zrázu Pogánin tey woyny/ Choć miał z Iánczáry nie máły lud zbroyny: PaszkMrChor A4.
  • – To też nászym constabat/ że Tureccy przywodźci Iánczárow że się nie mężnie z Kozákámi potykali/ śćiná i ich zroskazánia Cesárskiego. ZbigAdw A4.
  • – Ja poślę nan nasłańce, Janczary swoje, bronić się mi będzie. BirkZbarKoniec 235.
  • Jáncárowié/ Triarij Turcarum. [...] Praetorianos milites Turcarum. Kn 235.
  • – Tam [w ogrodzie] widzieć adzamogłan zgraje dziesięcinnych, których z ręku rodziców wydarszy, niewinnych, na tamte pierwej cesarz obraca posługi, aniż między janczarów popisze ich rugi. TwarSLegK 140.
  • – Lecz tą wycieczką ani nie sprawiono, Bowiem ochotnych dwu tam postrzelono, Lub już w aprosze oni powpadali, Juże motyki i kilofy brali, Chorągiew jedną był Przewadzki porwał, Lecz mu ją janczar nazad z ręku wyrwał. MakSRelBar II 181-182.
  • – Niewolnikow przodem przed Janczarami gnał [wezyr] do Szturmów. PasPam 260.
  • – Oni tylko Tatarami a Brancami [wojują] ktorych zynszych narodow biorąc akkommoduią do Woyny Czyniąc znich Anczarow y Szpalirow. PasPam 261v.
  • – Stáwiáią iednego z nich ná stráży ná koniu/ y Iánczára pieszego /przy kożdny kołku Námiotu Cesárskiego/ tákże y Wezyra wielkiego. RicKłokMon 222.
  • – ROZDZIAŁ VII O Ianczarach. RicKłokMon 225.
  • – Niebiorą nigdy Adźiamoglana żadnego zá Iánczárá/ ále czásem zá wiernąwysługę/ wychodzą ná służbę do Bászow/ gdźie zápomocą Pánow swoich/ przychodzą do znáczney Substáncyey/ y prowádzą ostátek dni swoich w pokoiu y w czáśie. RicKłokMon 51.
  • – Coż mowić o ustáwicznych bátáliach Polskiego narodu z Moskwą, ktorych pod Smoleńskiem przed lat 129. ná plácu trupem legło 208000. iáko swiadczy Piasecki. Z krzyżakámi ktorych przed lat 240. Władysław Jagełło 140000. zniosł. Z Tátárami y Kozactwem, ktorych ná Ceterze przed lat 145. Jan Zamoyski 70000. á 20000. Janczarow zwyciężył. BystrzInfCosm G3v.
  • – Regiment zowie się Regimen, albo Regimentum po łacinie Ianczarowie, Ianizari. ChmielAteny I 84.
  • Iańcar. Iańczar. ein Janitschar. un Janissaire. T III 469.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • janczar aga:
  • »dowódca janczarów«
    • – Wielky to na Moskwie Strzelcy Vrząd iako V Turkow Ianczar Aga. ŻółkPocz 41.
    • Ianczar Aga, Starszy Ianczarski, ktorych tu znaczne praesidium. TwarSLeg 50.
    • – Z pogranicza continuant tu wiadomości, osobliwie z Szańcu Ś. Trójcy i Maryjampola, że w Kamieńcu powietrze straszne, już wymarło nad trzy, tysiące dusz, janczar-aga i syn paszy, niewolników, różnych ludzi znacznych siła wymarło. SarPam 43.
    • Janczarága. iakoby Hetman pieszego woyska. GośPos 353.
a) »wizerunek, rzeźba żołnierza piechoty tureckiej«
  • – Czareczka mała, kryształowa. — Janczar biały. — Trąb dwie, jedna słoniowa, druga czarna. InwRuchGęb 125.