Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

KAMIEŃ

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   kamień
N.   kamieniem
liczba mnoga
D.   kamieni
B. uż. nosob.   kamienie
N.   kamieńmi
Ms.   kamieniach
Znaczenia
»odłamek, kawałek bryły skalnej«
  • – Nie był by tak drogi w podzięmnych kamenach [kamieniach] zakryty dyament gdy by go umieietna ludzka nie wyglancowała ręka. PasPam 149av.
  • – Iedni długo pływali salwuiąc się drudzy zas iako kamięn do dna Grązneli a Zawoie iako stada kaczek pływały po Donaiu. PasPam 266v.
  • – Niesmieli tedy iuz więcey rąk pokazować ale tylko kamienie wypychali na nas przez owę kratę. PasPam 59.
  • – Ten kronnoburk [Kronenborg] Fridericus Daniae Rex niewiem ktory numero bo tam Friderikow kilku mirabiliter fundował zucaiąc w Morską Głębokość okrutną kamieni Wielkość z ktorych iakoby uczynił fundamenta in profundo y dopiero na tym wynioszszy nad wszystkie wody y wały ich igraiące, załozył Fundamenta. PasPam 70v.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • agatowy kamień:
    • – [...] jest tam stół, cała tablica stołowa [...], z kamienia ametystowego; dwie wysokie kolumny z kamienia agatowego rznięte. ZawiszaPam 95-96.
    • – W Kościele Nayświętszey PANNY Snieżney iest 20. kilka species rożnych Kości Swiętych: w Kościele w Niebowzięcia PANNY MARYI, Mensa ná ktorey celebruią, iest całá z Agatowego kamienia, Krucyfix kamienny, ale miętki iak żywe ciało, cudami słynący; gdzie iest Ołtarzow 35. ChmielAteny II 306.
    • – W Tatrách gorach znayduią się ZŁOTE, SREBRNE żyły, Dyamenty y Rubiny według Starowolskiego: w Gruntach Elbląskich znáyduią się Dyamenty, Perły, Agatowy kamień: Horyń rzeka Wołyńska miewá czasem Perły w sobie: Odolanow w Woiewodztwie Kaliskim ma Hałun, Woiewodztwo Podolskie salitrę, ktorą tam wárzą z wody, w ktorey wprzod moczą w kadziach, ziemie z starych obor bráną, albo z gor ná to sposobnych iakom sam widział. ChmielAteny II 333.
  • drogi kamień:
  • »minerał zdobniczy«
    • – Turcy mieli [...] Pacierze albo szafierowe albo iezeli koralowe Rubinami albo iakim drogiem kamieniem nasadzane. PasPam 261.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • achatkowy kamień:
    • – [...] na ktorem Achatkowym kamieniu 9 mus swemi instrumentami a dziesiąty Apollo Scytrą był wyryszowany. HerbOr 147.
  • kamień bogaty (sz. zm.):
    • – U szyie mu na piersiach wisiało noszenie, Wktorym były bogate y drogie kamienie. ArKochOrl 70v.
    • – Ukochana Lancelotto [...] Ciebie nie proszę o złoto, Nie chcę u ciebie kamieni Bogatych, ani pierścieni. ZimSRoks 62.
  • gębkowy kamień:
    • Gębkowy kámień/ Spongites, [...] Tecolithus [...]. Kn 187 [188].
    • gębkowy kamień. Schwamm-Stein. sorte de pierre précieuse. T III 370.
  • gagatkowy kamień:
  • »gagatek, żywica ziemna«
    • – Stoł ná ktorym celebruią/ iest cáłowity z kámieniá Gágátkowego. PruszczKlejn 36.
  • żółwi kamień:
    • – Żółwi kámień/ Chelonitis [...]. Kn 1448.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Iedná bábá kámień do studnie w wáli/ a dziesięć go chłopow nie dobędzie. RysProv Cv.
  • Rycerstwo zá niem/ gryzłoby kámień. RysProv XIV, 3.