Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

LUTER I

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T


Najwcześniejsze poświadczenie: 1606-1608
Formy gramatyczne
lp M. Luter  
D. Lutra   || lutra  
C. lutrowi  
B. Lutra  
N. lutrem  
Ms. Lutrze  
lm M. lutrowie   || lutrzy  
D. Lutrów  
Znaczenia
1. nazwa osobowa »niemiecki reformator«
  • – O Lutrze/ gdy rozsiewáć począł swe błędy/ nápisąno tesz ksiąszkę iednę/ ktorey tytuł był Luterski płaszcz żebráczy. SzemGrat 49.
  • – Niepráwość codzienna/ nábożeństwo wygnáne/ herezya zostáwiona; tákie zálecenie dał Religiey swoiey sam Luter/ wász ociec. Y macież z to serca/ abyście Biskupy y Senatory násze do ták buntowniczey niezgodney ligi námowili? BirkEgz 11-12.
  • – Marcin Luter przeklęty Apostata/ ktory iako smok zleciawszy z nieba zakonnego/ trzecią część gwiazd z Saxoniey/ z Daniey/ z Szwecyey/ zsobą zaciągnął do piekła. BirkNagr 43.
  • – Jest klasztor [...] W nim najpiérwéj mieszkał Luter, będąc mnichem; i ukazują jego celę, adorowaną, z tym napisem: Hic Martinus prima cunabula gessit. WierzbKon 186.
  • – Wiedzielismy tam klasztor Augustyanski zktorego Marcin Luter Na Apostazyją uciekł. PasPam 77v.
  • – Krol [Henryk VIII] miał zrazu wiele spraw dobrych bo y przeciw Lutrowi Kościołá broniąc księgę nápisał. TylkStrom 5.
  • – Marcin Luter [...] Z Zakonu bowiem y od Katolickiey Religii zostawszy Apostatą w tamtey uczył Akademii errorow. ChmielAteny II 241.
  • – Oszpecił tameczny [w Witemberdze] Konwent Augustyniański, y Akademią [...] niezbożny Doktor Marcin Luter. ChmielAteny II 241.
  • – Marcin Luter zwał się Loter, toiest błazen z Niemieckiego, potym się nazwał Luter, albo Lauter, toiest czysty, chędogi, iako wywodzi Kwiatkiewicz. ChmielAteny I 57.
2. »wyznawca luteranizmu, luteranin«
  • – Rożnej kondycyi i religii ludzie [byli]: schizmatycy, lutrowie, kalwinowie, aryanowie. NiemPam 199.
  • – Nie vlecza kácerstw w sobie ten/ ktory kácerstwá iednego zbywa/ á drugiemu v siebie gospodę dáie/ od Lutrow do Kálwinow/ od tych do Socynistow chodzi. BirkNagr 44.
  • – Chrześcianie między sobą dysputacie czynią, iako Katholik przeciwko Lutrowi, Luter przeciwko Aryanowi, Aryan przeciwko Lutrowi y Katholikowi. KorRoz B3-B4.
  • – Aryani Lutrowie Chorągwie mieli swoie pod ktorymi katolikow wiele służyło. PasPam 51.
  • – Morze tez po kąsku ruszać się poczęło okrutny Strach y Szczere Nabozęnstwo tak my iako y Lutrzy. dał tedy Bog Wszechmogący ze Nienagle poczęło igrać. PasPam 66v.
  • – Wołaią Lutrzy Och Her Jesu Christ oni nasamego Syna a katolicy zas y Nasyna y Namatkę wołaią. PasPam 67.
  • – Zostaniesz Lutrem asz tu będzie piękna zony dobrać a Duszę stracić. PasPam 75v.
  • – Nawet y wceli gdzie mięszkał [Martin Luter] byłęm bosmy się kilka nas powiedzieli zes my Lutrowie y dla tego nas poufale wodzili. PasPam 77v.
  • – Kazał [elektor saski] lutra Raytaryi Złapać w Tyryngij [!] y na Zamek Wortburg, niedaleko Eisleben będący w Areszt y pod Zamknięcie wrzucić. IntrHist 217.
3. przen.  »luteranizm«
  • – Rzekł senator ieden Niech Xsiąże IoMść porzuci Lutra, abędzie u nas krolem. Exarsit [zapałał gniewem] nate Słowa deklarując że by tego nieuczynił y dla Cesarstwa. PasPam 56v.

*LUTER II

rzecz.
m
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1656-1688
Formy gramatyczne
lm D. lutrów  
Etymologia
niem. lafter
Znaczenia
»miara równa czterem łokciom, sążeń«
  • – W tym mieyscu tak iest morze przezroczyste że na Sto Lutrow [!] [...] wzgłąb obaczyć moze naymnieyszą rybkę y cokolwiek pływa. PasPam 65v.
Odsyłacze