Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CIĘŻKI

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: CIĘŻKI || CIEŻKI
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp (ciężki, ciężek), SWil (ciężki), SJP (ciężki)

Nienotowany w słownikach:
SXVI (?), Kn (?), T (?), L (?), SW (?)

Formy gramatyczne
stopień równy
lp M. m   ciężki ||   cieżki
ż   ciężka ||   cieżka
D. ż   ciężkiej
B. ż   ciężką
n   ciężkie
N. m   ciężkim ||   cieżkim
Ms. ż   ciężkiej
n   ciężkim
lm M. nmos   ciężkie ||   cieżkie
D.   ciężkich
B. nmos   ciężkie
Ms.   ciężkich
stopień najwyższy
lp D. n   najcięższego
lm M. nmos   najcięższe
B. nmos   najcieższe ||   najcięższe
Ms.   najcięższych
Znaczenia
1. »mający wysoką wagę«
2. »trudny do zniesienia, uciążliwy«
  • – Iuzes my tedy rozumieli ze po owych tak cięszkich pracach przyidzięmy na wytchnienie. PasPam 111.
  • – Boc Matka kozda gdy się iey przebierze chleba nagdadza zwyczaynie dzieciom swoim, dobrym opbiadem y zatrzymane Sniadanie Tak że im cięszym nieda Labefactari [osłabnąć] głodem. PasPam 116v.
  • – Powiesz że by to Generoso pectori [szlachetnemu sercu] cięszki musiał bydz affront. PasPam 135v.
  • Cięszki to zaprawdę Stanowi Senatorskiemu uwazam Paroxyzm kiedy go [...] zdraycami Oyczyzny nazywaią. PasPam 140.
  • – Sama Stymulowała mię Cnota. Dla ktorey iako mi było by tez nacieszsze ponosic przykrosci. PasPam 147v.
  • – Ty ich Sąm przesladuiesz y wcięszkie podaiesz więzienie. PasPam 196v.
  • – Za naszego Bogu mąmy dziękować Czarnieckiego ktoremu wewszystkich okazyiach tak łaskawey uzyczył Protekcyiey że go z cięszkich terminow swoią zawsze dźwigał ręką. PasPam 205.
  • – Ludzie orali y siali w ten czas kiedy naycięszsze bywaią mrozy. PasPam 258.
  • – Wkozdych nay cięszszych Potrzebach do niego [sc. dzierżawcy] naypoufalszy nad innyvh Rekurs. PasPam 284v.
  • – Nietakiec nasze miało bydz rozstanie Nie z takim zalem cięszkim pozegnanie. PasPam 51.
  • – Rok Panski 1660. Day Panie Boze Zaczęlismy tam ze w Mosinach gdzie [...] nas postawiono było na całą zimę po tak cięszkich pracach y tak dalekiey za Baltyckie morze Expedycyiey. PasPam 78v.
  • – Podczas tak cięszkiey zimy przychodzi ruszac woysko. PasPam 79.
  • Cieszki to iest wprawdzie na Chorągiew naszę klimakter, Dwoch razem tey Matce tak dobrych pozbywać Synow. PasPam 85.
  • – Przyznam się że by mi cięszką musiała przynieść konfuzyią na mnie prostaka włozona od Officera mego Prowincyia. PasPam 85v.
  • – Gdzie tedy szło Lewe Skrzydło y Corpus to tam mieli cięszką przeprawę. PasPam 93v.
Związki frazeologiczne

3. »poważny, wielki«
  • – Na Rezystencyią tak cięszkim impetem [zam. impetom] Nieprzyiacielskim. Iuz nie garzci zhukanego Woyska [...] trzeba było na Sukurs. PasPam 133v.
  • – Obadwa się z tak cięszkich Szwankow wyleczyli. PasPam 84.
  • – Lubosmy wszyscy rozumieli że potak cięszkim pokaleczeniu iuz tez obmierzi sobie woynę, ale nic to. PasPam 86v.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • ciężki grzech:
    • – Za Nayswiętszy Maiestat y Matki iego wylana kropla krwie bynaycięszsze wszystkie obmyie grzechy. PasPam 58.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • gorączka ciężka:
    • Gorączká cięszka/ wiélka. Causodes [...]. Ardens febris [...]. Flagrans febris [...] Acuta febris, vehemens [...]. Intentio febris. Kn 202.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Wielkie Bogáctwo/ wierna miłość/ cięszka chorobá/ y zránione sumnienie/ nie mogą być zátáione. RysProv XVII, 7.
  • Táiemny ból cięższy. KnAd 1152.
  • Ciężka boleść/ gdy się chce ieść/ ieszcze cięższa/ kiedy iedzą á nie dádzą. RysProv 16.
Podhasła

CIĘŻKA


w funkcji predykatywnej

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1618
Znaczenia
»jest trudne do zniesienia«
  • – Znośna to byłá/ y nie wielkie dźiwy/ Ze krwie/ y moiey prágnął máiętnośći: Ale że szczypał żywot moy uczćiwy/ To byłá ćiężka/ to były żáłośći. TasKochGoff 93.
  • – To náycięższa, że Synow trzech Saulowych pádło Ná placu, tu też serce żołnierstwu upâdło. DrużZbiór 73.