Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CUDOWNY

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L, SWil, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI (?), Kn (?), T (?), SW (?)


Najwcześniejsze poświadczenie: 1636
Formy gramatyczne
lp M. m cudowny  
ż cudowna  
D. m cudownego  
ż cudownej  
B. ż cudowną  
n cudowne  
Ms. n cudownym  
lm M. nmos cudowne  
D. cudownych  
Znaczenia
1. »będący wynikiem zjawiska nadzwyczajnego«
  • – Owoż sam macie drzewo to cudowne/ Ach znać ie dobrze po samym poyźrzeniu/ Iako dorodne y iako smukowne. TwarSDaf 79.
  • Cudowną to Bog dał Narodowi naszemu Victoryią. A naybardziey ztey okazyiey Cudowną ze się y bronić Zapomnieli [sc. Turcy]. PasPam 246.
  • – Rzekł [Eliasz] Jey [wdowie], aby chleb upiekła mu mały, Przepowiedaiąc że iey będą trwały, Mąka z oliwą, że ich nie ubędzie [...] wdowa z tey nowiny Cudowney rada, ktora choć z krainy Bałwochwalnikow, na ulgę sie sili Proroka, co mu żydzi odmowili. Tak ten ochotny postępek tey wdowy, Znaczył Poganow w przyszłey Chrystusowey Wierze, a opak żydostwo niewierne. FontNLeszczHist 329.
2. »sprawiający cuda«
  • – W Kościele tamecznym O. O. Augustynianinow [...] nazwanym CAPOCAVANA iest Krucyfix Cudowny. ChmielAteny II 28.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • cudowny obraz:
  • »słynący cudami«
    • – Po południu znowu byliśmy w kościele i wzięliśmy od księdza superiora tamecznego [Feliksa Mierczyńskiego] benedykcyje przy obrazie cudownym Matki Boskiej. ChrapDiar II 434.
    • – Przyiechalismy tedy do Olszowki Ipso Die Festi Beatissimae Mariae Virginis [w samo święto Najświętszej Marii Pany] zazywszy Nabozenstwa u oBrazu Cudownego N.Pany. PasPam 221v-222.
3. »zachwycający; zadziwiający«
  • – Zeszło się ludzi kupa y na koniach poziezdzało na owo tak cudowne Spectaculum. PasPam 189.
  • – Są y insze [sc. ryby] cudowne bardzo. PasPam 65.
  • – Bywało ięno stanąc spokoynie a poiazdami nierobic to się rozmaitego napatrzył Stworzęnia, rozmaitey gadziny y zwierzow morskich, Cudownych ryb. PasPam 65v.
  • – Za pałacem fontanny misterne a prawie cudowne, wciąż wielkiego podworza, pierwsza we środku: atlas świat dźwigający, grota nad nim wielka. ZawiszaPam 93.
  • – W. Włádysław Bernárdyn wielki Dewot JEZUSA y MARYI, leży w Wárszawie cudowny u S. Anny. ChmielAteny II 416.
Podhasła

CUDOWNA


w funkcji predykatywnej

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1623
Znaczenia
»jest zadziwiające«
  • – Iesli cud wielki/ odmiáná własna/ gdy człowiek z pomocą Bożą/ z źiemie niebem się sstáie; á coż odmienić drugiego/ iuż to cudownieysza: ábowiem sercá cudze nie są w mocy nászey. BirkOboz 60.
  • – To cudowna że kiedy mi zbudowano Chłodnik przed Namiotem, zbrzezowego Chrostu zaraz w ten że dzień począł sobie robić gniazdo Trznadel u samych drzwi mego Namiotu. PasPam 87v.
  • – A co iest naycudownieyszá to, że dawni Egipcyanie umieli kopać y w gorach kanáły, gdzie wodę z Nilu sprowadzali w czasie roźlaniá y powodźi, zkąd potym spuszczáli kolumny, Obeliski, Statuy, ná tratwach wielkich do miary ciężaru, áby ie do dolnego sprowadzić Egyptu. RolJabłJADziej 62.