Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

SZAFIR

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: SZAFIER, SZAFIR, SAFIR, SAFIER
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp ( zafir), Kn, T, L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SXVI (?)

Formy gramatyczne
lp M. safir   || szafir  
D. szafiru  
B. safir  
N. szafirem  
Ms. szafirze  
lm M. szafiry   || safiry  
D. szafirów  
B. szafiry  
N. safirami   || safierami   || szafierami   || szafirami  
Ms. safirach  
Znaczenia
1. »minerał, drogi kamień o błękitnej barwie«
  • – Ten się dostał Gąsiewskiemu i Dunkowskiemu w zasługach murowych z szafirem z korony na dwa palce wielkim we 28 000 Złł-ch kamien ten u nas szacowano 4 000 Złł-ch a wMoskwie 10 000 Rubli [...]. MasDiar 126v.
  • – Y kámienie nájduią drogie rozmáite. Sápphiry/ Diámenty/ nád miárę ozdobne/ We wszem kształćie y w glancu Indyiskim podobne. RoźOff 120.
  • – A grunth muru miástá/ ozdobione były wszelkim kámieniem drogim. Pierwszy grunt był Jáspis: Wtory Száfir: Trzeci Chálcedon; Czwarty Szmárágd [...]. BG Ap 21, 19.
  • – A w drugim rzędzie/ Karbunkuł/ Safir/ y Jaspis. BG Jk 39,11.
  • – Aldzbant Szafirow 8 sztuk [...] Aldzbant Rubinow balasow sztuk 8. RewSkarb 110.
  • – Znajdziesz w tym kámieniu [rodzie zmarłego] [...] tak wiele drogich Bethsárow/ Karbumkułow/ Iácinthow/ Szafirow. WojszOr 231a.
  • – A o száfirze pisze Pierius, iż wielce iest pomocny temu/ kto go przy sobie nośi/ bo iest od sámych bogow/ iako pogánie mowią/ wynáleziony. StarKaz cz II,s. 88.
  • – Oddac ma [...] krzyzyk złoty z roznemi kamieniami dyiamentami rubinami y szafierami ktory kosztuie złotych trzysta. DekrŻmud 148b.
  • – Drogie Kámieńie [...] Są Kamyszki jásne: jáko: biały Diáment/ cźerwony Rubin/ modry Száfir. KomDobrOrb 29.
  • – Gzemsy wysoko swięcam promięniąmi, Sklep osadzono wewnatrz szafirámi, Wyzey w Safirach wydrozono tropy W ktore wprawiono ogniste piropy, Mieyscami perły zgęstemi się suły Wielki wydaiąc płomięn Karbunkuły. OblJasGór K.141v.
  • – Siedział [cesarz] na koniu gniadym, snadź hiszpańskim [...] Kapelusz francuski z zaponą i piórami białowymi i ceglastymi zapona - safiry z diamentami, szpada takaż. SobJListy 5527.
  • – Były trzy Bramy Iedna we srzodku gorzała ale ogien wydawała z Siebie własnie palonego Szafiru przyznac ze pieknie [...]. SobTDzien 11v.
  • – Jeżeli chcesz ziednáć pokoy, weś kámień ktory śię zowie Sáphyr, ten przychodźi od wschodu słońeá, do Indyey, á żółty iest lepszy, ktory pokoy spráwnie y zgodę [...] y w człowieku uskramia wewnętrzne cielesne upały. AlbSekr 264.
  • Szafir od Łácinnikow Saphirus zwany, iest Kámień Niebieski máśći, álbo Ultramarynu niby Niebo gwiazdźiste imituiący, przeźroczysty. ChmielAteny I 559.
Przenośnie
  • niebo[...]Powłokło-ć[...] trochę w kędzierzawy Obłok od słońca wolne swe szafiry.LubSTobPol 144
a) »wyrób jubilerski imitujący naturalny kamień«
  • – Miey i lakę piękną Wenecką dla rubinu [...] Transmarin dla szafiru [o wyrobie sztucznych kamieni]. SekrWyj 94.
Użycia metajęzykowe
  • - [Substantiva nomina] [...] Sáfir Sákrament Sáláryum Sátysfákcya [...] WojnaInst 163