Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GADAĆ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
gadać  
lp 1. os. gadam  
3. os. gada  
lm 1. os. gadamy  
3. os. gadają  
lp m 1. os. gadałem  
3. os. gadał  
ż 3. os. gadała  
n 3. os. gadało  
lm mos 3. os. gadali  
nmos 3. os. gadały  
lp 2. os. gadaj  
gadając  
Znaczenia
1. »mówić, rozmawiać«
Rekcja: z kim || do kogo; (o czym)

  • – A Przystąpiwszy jeden z náuczonych w Piśmie/ słysząc że z sobą gadáli/ a widząc że im dobrze odpowiedział/ spytał go: Które jest napierwsze ze wszystkich Przykazánie? BG Mk 12,28.
  • – Y powstáli niektorzy z tych którzy byli z bóżnicy ktorą zowią Libertynow/ y Cyrenejczykow/ y Alexaindryánow/ y tych ktorzy byli z Cyliciey y z Azyey/ gadájąc z Szczepanem. BG Dz 6,9.
  • – A bespiecznie sobie poczynájąc w Imieniu PAná JEzusowym/ mowił y gadał z Grekami: á oni się stáráli/ jákoby go zábić. BG Dz 9,29.
  • ~ Gadam/ mowię/ rozmawiam/ v. Rozmawiam I. Kn 182.
  • ~ Usłyszeli że gadam poczeli wołać. Ey MSCi Panie kaz nas WSC. Puscic do Sieni, bo sam pomarzniemy. PasPam 143v.
  • ~ Stoiemy gadamy roznie. PasPam 204.
  • ~ To tylko piszę oczym tez Ludzie gadali. PasPam 246v.
  • – Krol przez cały dzięń y nieiadł y niegadał znikim. PasPam 255v.
  • ~ Iego to [Albertusa albo Woyciecha Błogosławionego] Opus, magią zrobione artyficialną, gadało do S. Tomasza, od niegoż pokruszoue [!]. Albertus z Niemieckiego znaczy zacnego rodu. ChmielAteny III 125.
  • ~ SIGFRIDA S. Biskupa Wexioneńskiego w Gothii Apostoła Szwedzkiego 15. Lutego. Podczas Mszy S. na Elewacyi Pana JEZUSA maleńkiego podnosił. Synowcow iego niesłusznie pobitych trzy głowy po stawie pływaiąc in praesentia żałosnego Stryia gadały. Iedna mowiła: vindicabit, druga: quando? trzecia: In Filios filiorum. ChmielAteny III 197.
  • ~ Czartowską to sprawą y mocą Apollina Delfickiego bałwan odpowiedzi dawał, owszem wszyscy owi pogan Bożkowie, czy rznięci, czy lani z metalu, czy wykuci z kámienia, gadali, y dziwne rzeczy czynili dla zabobonnych pogan, ale záwsze z iakim ich oszukaniem, iak princeps mendacii ie nákierował, przez nie mowił. ChmielAteny III 207.
  • ~ [Opętani] Ná pytánie hardo odpowiadaią: Spytani często, choć przymuszani gadać nie chcą. ChmielAteny III 217.
  • ~ Są niezbożni Chrześcianie, osobliwie puszczeni na wszystkie nefas, mianowicie na złodzieystwo; ktorzy maią dla siebie czarowniczy sposob, od diabła Autora wszelkiey złości inspirowany; że pewne nosząc signa, albo mowiąc słowa Swięte, ale non ad hunc finem ordynowane, w cięszkich mękach, torturach, w kręceniu w koła, nic boleści nie czuią, nie gadaią, snem smacznym wtedy złożeni bywaią, nic na kwestye nie odpowiadaiąc, á to słowa zawiesiwszy przy sobie owe bluźnierskie: [...]. ChmielAteny III 267.
  • ~ Cornelius à Lapide świadczy że we Fryzyi Syrena złowiona ryba speciem maiąca Panny, tylko się prząść nauczyła, y wiele lat żyła nic nie gadała. ChmielAteny I 121.
  • ~ Tym sposobem, nie wyrażaiąc swego sentymentu, chyba żeby mu to roztropność uczynić pozwoliła, y przystoyność sama do tego pobudziła, naucza się od drugich zdania ich, y poznaie, co za charakter iest w ich duchu, y na ostatek uchodzi błędow wszelkich, w ktore pospolicie wpadaią ci, ktorzy wiele gadaią. AkDziec 105.
  • ~ Gadam, v. m. F. gadnę. 1) reden. 2) Jäger: zu den Hunden reden. [...] 1) parler, discourir. 2) chasse: parler aux chiens. [...] 1) Gadałem (mowiłem) z nim dzisiay. 2) gadać ze psy. T III 356.
2. »dużo mówić«
  • ~ Gadam/ aliter. Siłá mowię/ v. Wiéle mowię. Nabiiam wszy. Kn 182.
  • ~ Gadam [...]. 3) plaudren. [...] babiller, causer, caqueter. [...] ustawicznie gada. T III 356-357.
Związki frazeologiczne

  • gadać co ślina do gęby przyniesie:
  • »mówić dużo, bez zastanowienia, mówić głupstwa«
    • – Począł o mnie gadac co slina do gęby przyniosła przy czem isz beł ieden s chłopiąt moich ozwał się, on do niego chcąc go bic asz go ie[go] towarzysze uchwycieli. Po wieczerzy Pan ow młody poszedł zawczasu spac. OssŻyw 29.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • (wariant I):
    – My według affektacyj W.M.M. Państwa utrzymujemy na sejmikach ich interessa, co prawda - nie grzech: i za toż nas samych crucifige, że brat szlachcic weźmie jaki czerwony albo bity, a czyli nie dignus operarius mercede? Boli to gardło gadać darmo. RelSapRzecz 128.
  • (wariant II):
    Boli gárło gadáć dármo BystrzPol M6.
3. »zgadywać, domyślać się«
Rekcja: co || zd.

  • ~ Gadam/ aliter. vnde gaday/ zgádni vide zgádnąć. Dorozumiewam się. Kn 182.
  • ~ Gadam [...]. 4) errathen, auflösen ein Rätzel. [...] déviner qu. ch. [...] gaday (zgadniy) co to iest. T III 356-357.
Podhasła

*GADAJĄCY


im. przym. czyn.

Formy gramatyczne
lp B. m gadającego  
Najwcześniejsze poświadczenie:
1632
Znaczenia
»mówiący«
  • – Do tego/ áni mię ználeźli w kościele z kim gadájącego/ álbo buntującego lud/ áni w bożnicách/ áni w mieście. BG Tt .
Odsyłacze