Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ALIENOWAĆ

czas. dk/ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, Kn, T, L

Formy gramatyczne
alienować  
lp m 1. os. alienowałem  
2. os. alienowałeś  
3. os. alienował  
lm mos 1. os. -śmy alienowali  
alienując  
alienowawszy  
Etymologia
łac. alienare
Znaczenia
1. prawn.  »przenieść (przenosić) prawo własności na kogo innego drogą aktu prawnego (darowizny, sprzedaży i in.), oddać (oddawać), darować, odstąpić (odstępować) co«
Rekcja: co (od czego)

  • ~ To grzech Senatorowi do Senatorow in rebus salutaribus posyłáć, á Dworowi niegrzech posyłáć do Moskwy, alienuiąc Smolensk y Siewierz. LubJMan 120.
  • – Biskupi tylko dożywotnie się w nich [dobrach kapituły] rządzą, jednak nie mogą nic alienować ani rozdawać Wóytostw. ŁubHist 188.
2. »oddalić (oddalać), odsunąć (odsuwać); zrazić«
Rekcja: kogo, co (od czego, czym)

  • – Iako Panam go [Lizymacha] kochał, y szanował, Asz twego Brata trucizną zamorzeł [...] Zesię Macosze, nie tak barzo korzeł, nie mnie: wszytkich sług tym alienował. PotSyl 67-68.
Związki frazeologiczne

  • alienować kogo od boku czyjego (sz. zm.):
  • »oddalić, odprawić kogo«
    • ~ Odebrałem List [...] przez Kozłowskiego muzykanta mego przeszłego ktorego mnie odsyła ponieważ nieodpowiednie Odjechał alienowawszy od Boku swego. SapADiar 6.
Przenośnie
  • Od niej [ojczyzny] wszelką ostatniey ruiny y upadłey boiaźń, dalekim záwsze alienowałes wstrętem.LubSŁapAdw V
3. »zwolnić ze stanowiska, z obowiązków, odprawić«
Rekcja: kogo

  • – Pożegnał mię ImPan Hercyk y [...] wespoł z Wachmistrzem Nowotnym Odiechał, Starego zaś [...] kazałem alienować, ponieważ był kostyra wielki. SapADiar 133.
  • – Tegoż Przyiołem powtornie z Zono Pa[na] Brigadona Na Namiesnikowstwo do Iłg folwarku natione Szweda a Kurowskiego Macieia Alienowałem dawnego ktory był w Iłgach. SapADiar 137.
  • – Powrocił Zabłocki Podkoniuszy z Warszawy [...] ktory odwoził Pannę Mandolę Francuskę Gubernatorkę Corki Naszey, ktorąśmy alienowali po puł Czwartoletniey Usłudze. SapADiar 142.
4. »wydalać, usuwać z jakiego miejsca«
Rekcja: kogo

  • – Tym bardziey [...] pochlebiaiąc, i accomoduiąc się Krolewskim intencyom, poświadczali [dworzanie] aby nie alienować Sasów z granic Królestwa. OtwEDzieje 27.
  • – Pilne ma mieć oko kommendant, áby Officyerowie y garnizon w wszelkim woiennym rygorze, iednostayney zgodzie, trzezwości, czułości był záchowany. [...] Luznych ludzi, niepotrzebnych, y dostateczney sufficyencyi wyżywienia niemaiących, podeirzanych, záwczasu z fortecy alienował. BystrzInfPolem L1v.
Podhasła

ALIENOWANY


im. przym. bier.

Formy gramatyczne
lp M. m alienowany  
ż alienowana  
n alienowane  
lm M. nmos alienowane  
B. nmos alienowane  
Najwcześniejsze poświadczenie:
1621-1632
Znaczenia
1. »oddany, darowany«
  • – We Szwecyey kazał Krol lustrowáć wszystkie dobrá Koronne/ ktore od teyże Krolowey tempore sui Regiminis, per donationem álienowáne były. MerkPol 209.
  • – Skorom karczmę i rolą, Żołna nazwaną, która na 30 lat od starostwa przez przywilej JKM alienowana była i osobliwą sumą onerowana, znowu moim własnym sumptem wykupił [...] tę przedaję. InwPuck 169.
2. »oddalony, odesłany«
  • – Odiechał Pan Gierlach Cyrulik Nadworny alienowany od mego boku do Wilna. SapADiar 79.
3. »zwolniony z obowiązków«
  • – Kiedy się pokaże na którego robotnika, że liny psuje i promienie z sobą wyniesie, przez cały miesiąc robić po drogach i od roboty na zawsze alienowany będzie. InsGór 79.
4. »odebrany komu«
  • – Zawiadywanie też o rządach inflantskich [...] aby jednak od władzy urzędu mego miało być alienowane, nie życzę. RadziwKSprawy 98.