Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BELWEDER

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
Kn, T, L (XVII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI


Najwcześniejsze poświadczenie: 1621-1643
Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   belweder
D.   belwederu
C.   belwederowi
Ms.   belwederze
liczba mnoga
M. uż. nosob.   belwedery
Etymologia
wł. belvedere
fr. belvedere, belvéder
Znaczenia
1. »pałacyk, pawilon, altana na wzniesieniu, z tarasem, albo jakiekolwiek miejsce, z którego się odsłania piękny widok na okolicę«
  • – Pytam, co to za pałac, mijając Warszawę. Powiedzą mi: Belweder. PotFrasz4Kuk I 333.
  • – Obiad krolewski pewnie, wino jako w Kanie, Nie każdego, pomyślę, z panow na to stanie. Pałac był, czy belweder, dość świetno, dość szumno. PotFraszBrück I 254.
  • – Lepszy jest Ogrod, niźli Belwedery, Według ninieyszey w Polszcze Maniery. Bo tamten tylko oczy z nosem pasie, Ten zaś y ná to, y do gęby zda się. DuńKal F2.
  • Belweder, g. a. mieysce zkąd piękny widok idzie, ein Ort mit einer schoenen Aussicht. belvedèr, lieu d’un bel aspect. T III 32.
Przenośnie
  • Póki Bóg żyć zaznaczył, w mojej trzeba Łużnej, Skąd się do weselszego, kędy wszytkie sadzę Rozkoszy, Belwederu szczęśliwie prowadzę, Gdzie [...] oglądam cię, synu!PotFrasz4Kuk I 334
2.  przen.  »piękny widok«
  • Belweder [...] jeżeli go kto po polsku tłumaczy, Wdzięczne, piękne wejźrzenie z francuskiego znaczy. PotFrasz4Kuk I 333.
  • – Mnie wesoły belweder, śliczna pespectiva, Kiedy rowna ulega pod pszenicą niwa. PotFraszBrück II 325.
3.  bot.  »ziele lnica pospolita, roślina z rodziny trędownikowatych; Linaria vulgaris«
  • – Lenék P. Máryey/ Bélwedér/ ziéle nocne. Lnicá. [...] Linaria Ofiicin. [...]. Kn 357.
  • Belweder ziele, (osyris) Lein=Kraut/ Harrn=Kraut. belvedèr. T III 32.
4.  bot.  »nieznany bliżej gatunek dzikiej róży albo cyklamen, inaczej gduła, roślina trwała z rodziny pierwiosnkowatych o liściach kształtu sercowatego i pojedynczych, zwykle białych lub różowych kwiatach osadzonych na długich łodyżkach, hodowana w Polsce jako roślina ozdobna; Cyclamen«
  • Belweder drugi, (petilius flos) Art von wilden Rosen. sorte d’églantine ou de rose sauvage. T III 32.