Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BELWEDER

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
Kn, T, L (XVII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI


Najwcześniejsze poświadczenie: 1621-1643
Formy gramatyczne
lp M. belweder  
D. belwederu  
C. belwederowi  
Ms. belwederze  
lm M. belwedery  
Etymologia
wł. belvedere
fr. belvedere, belvéder
Znaczenia
1. »pałacyk, pawilon, altana na wzniesieniu, z tarasem, albo jakiekolwiek miejsce, z którego się odsłania piękny widok na okolicę«
  • – Pytam, co to za pałac, mijając Warszawę. Powiedzą mi: Belweder. PotFrasz4Kuk I 333.
  • – Obiad krolewski pewnie, wino jako w Kanie, Nie każdego, pomyślę, z panow na to stanie. Pałac był, czy belweder, dość świetno, dość szumno. PotFraszBrück I 254.
  • – Lepszy jest Ogrod, niźli Belwedery, Według ninieyszey w Polszcze Maniery. Bo tamten tylko oczy z nosem pasie, Ten zaś y ná to, y do gęby zda się. DuńKal F2.
  • Belweder, g. a. mieysce zkąd piękny widok idzie, ein Ort mit einer schoenen Aussicht. belvedèr, lieu d’un bel aspect. T III 32.
Przenośnie
  • Póki Bóg żyć zaznaczył, w mojej trzeba Łużnej, Skąd się do weselszego, kędy wszytkie sadzę Rozkoszy, Belwederu szczęśliwie prowadzę, Gdzie [...] oglądam cię, synu!PotFrasz4Kuk I 334
2. przen.  »piękny widok«
  • Belweder [...] jeżeli go kto po polsku tłumaczy, Wdzięczne, piękne wejźrzenie z francuskiego znaczy. PotFrasz4Kuk I 333.
  • – Mnie wesoły belweder, śliczna pespectiva, Kiedy rowna ulega pod pszenicą niwa. PotFraszBrück II 325.
3. bot.  »ziele lnica pospolita, roślina z rodziny trędownikowatych; Linaria vulgaris«
  • – Lenék P. Máryey/ Bélwedér/ ziéle nocne. Lnicá. [...] Linaria Ofiicin. [...]. Kn 357.
  • Belweder ziele, (osyris) Lein=Kraut/ Harrn=Kraut. belvedèr. T III 32.
4. bot.  »nieznany bliżej gatunek dzikiej róży albo cyklamen, inaczej gduła, roślina trwała z rodziny pierwiosnkowatych o liściach kształtu sercowatego i pojedynczych, zwykle białych lub różowych kwiatach osadzonych na długich łodyżkach, hodowana w Polsce jako roślina ozdobna; Cyclamen«
  • Belweder drugi, (petilius flos) Art von wilden Rosen. sorte d’églantine ou de rose sauvage. T III 32.