Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

DYWAN

rzecz.
m
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L (XVII-XIX), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T


Najwcześniejsze poświadczenie: 1633
Formy gramatyczne
lp M. dywan  
D. dywanu  
B. dywan  
Ms. dywanie  
lm M. dywany  
N. dywanami  
dywany  
Etymologia
tur. divan 'rejestr, administracja' , z arab.
Znaczenia
1. »w Imperium Osmańskim: rada doradcza sułtana i innych władców; posiedzenie tej rady«
  • – Ma te prerogátywe Poseł Angielski, ze gdy bywa u Cesárza, ábo w Dywánie i Rápir zá nim noszą, czego nie máią drudzy. TwarSLeg 59 marg.
  • – Niedawno y w Szaraiu piiani napoły/ z Ciorbą razem Cesarską rozrzućili stoły: Po wielkim wrzask niezwykły rozlegał się gmáchu/ Ze rozbity y Dywan/ y Cesarz był w strachu. TwarSLeg 72.
  • – Amurat [...] Daie buiurdun Baszy aby na Dywanie Sprawę czynił o sobie a iesli niestanie Mieczem go konac grozi. DrobOpow 187-188.
  • – Ták się tym Bektás vkontentował/ iż rozumiał że mu może bespiecznie dufáć/ y że prawdziwie do ich ligi się przywiązał/ ták dálece/ że częścią tym vbespieczony/ częścią nádęty własną potęgą/ á lekce ważąc Wezyrowe siły/ ktory zdáło się ná ten czás że mu szkodzić niemogł/ pożegnał go/ y rospuścił Kałaba Dywan, to iest Czerniecką tę rádę. RicKłokMon 18.
  • – Urzędy ziemie wołoskiej [...] Armasz wielki, ciemnice pod jego rządem. On egzekwuje śmierci przez dywan nakazane. Chorągwie, buńczuki pod jego staraniem. CosHistCzam 301.
  • – Porta ná Dywanie mianym 28. Maij. Woynę Moskwie wypowiedzieć kazała. Wszyscy Ministrowie Sołtanscy y sam Cesarz będąc przytomni na Sali Saraju Sołtanskiego Bunczuk przyniesiono Ktory Dwunastu Mołnow Benedykowáli z wielkiemi ákklamácyami Ludu całego. MerkHist 1047.
  • – Znaczna także część Dywanu pretenduje woyny, zaczym niebardzo tu ufaią tym apparencyalnym demonstracyom chęci do pokoiu. MerkHist 117.
  • – Urzędy ziemie wołoskiej [...] Armasz wielki, ciemnice pod jego rządem. On egzekwuje śmierci przez dywan nakazane. Chorągwie, buńczuki pod jego staraniem. BystrzInfArch 301.
  • – Ale też tę piawkę y gębkę nápitą likworem złotym, często Cesarz pod pretextem pożyczenia wielkiey summy, wyciska. Ten kilká rázy w tydźień pompatycznie in aſſiſtentia ieźdźi ná Dywan, aliàs ná Rádę, wielką y Sądy, do Saráiu z drugiemi Wezyrámi kollegami. ChmielAteny II 484.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • sala Dywanu:
    • – Solenny potym traktament bywa na Sali Dywanu, gdzie Przednieysi Urzędnicy Cesarskim Stołem uczczeni bywaią. ChmielAteny I 1105.
  • Dywan Wielki:
    • – Na Dywanie Wielkim mianym in praesentia Cesarza Tureckiego, Moffty, Kaimakan y wszyscy Ministrowie Porty, decydowano [...]. MerkHist 2/103-104.
2. »w Imperium Osmańskim: budynek lub pokój, w którym odbywały się spotkania rady sułtana lub innych władców«
  • Dywanu tureckiego grandeca. TwarSLeg 184 marg.
  • – Kiedy Wezyr iedzie ná Dywan (iest to Pokoy w Sáráiu do Sądow y do rády nánzáczony) bywa záwsze przy nim kupá Ciauszow z Rothmistrzem swoim/ y siłá innych ludzi godnych/ ktorzy go prowádzą [...]. RicKłokMon 54.
  • – Zá drugą brámą Saráiu pierwsze mieysce bierze DYWAN: to iest Gmach publiczeney audyencyi, Rády, Sądow, z obszernemi Sálami. ChmielAteny II 475.
3. »gruba tkanina wełniana; kobierzec«
  • Dywanami Złotemi Srebrnemi Ziemia usłana. PasPam 260v.
  • – Staroświeckie piktury, sztuki w twardym rznięte Porfirze, więc po ściánach, szpálery rospięte; Złotem dziáne dywány, iedwábne kobierce, Oczy rwáły y ludzkie weseliły serce; Ale skoro Argenis, á z nią Panien zgraie Weszła, Radyrobánes y Archombrot taie. BarPotArg1697 300.
  • – Toż iáko sie opuści kęs do páwimentu Ono niebo, raz dęta, drugi raz wokalna, Toż trębacze, muzyka toż instrumentálna Sili sie: áż máchinę złote spuszczą sznury, Ná gładkie y dywány usłáne marmury. BarPotArg1697 421.
  • – Do KONIUSZEGO też dyspozycyi należą, karety, kolaski, karawany, wozy, dywany, żelaza, lewary, Stelmachy, Rymarze, Kowale, á naybardzey Pacholcy karyciani, wozowi, aby karety, chędożyli, ich pilnowali w wozowniach, maiąc, szczotki, trzepaczki, miotełki do chędożenia, item pochodnie, latarnie, wáchle. ChmielAteny III 482.
  • – Handel Persow iedwabie, dywany, kobierce, pasy. ChmielAteny IV 520.
  • – Obracaią się na południe, gdy się modlą, kamień kładą pod dywan na pámiątkę grobu Machometowego; a na nim kładą koronkę, Alkoran, y grzebień, którym sobie przed modlitwą brody czeszą. ChmielAteny IV 522.