Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

AMOR

rzecz.
m
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
T, L (XVIII, w in. zn.), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn


Najwcześniejsze poświadczenie: 1617
Formy gramatyczne
lp M. Amor   || amor  
C. Amorowi  
lm M. amory  
D. amorów  
B. amory  
N. amorami  
Ms. amorach  
W. amory  
Etymologia
łac. Amor, amor
Znaczenia
1. mit.  »rzymski bóg miłości, Eros«
  • – Dobry mistrz Amor, dawno zwyczajony, nauczy mówić język nie ćwiczony [zakochanego]. TwarKLek 23.
  • – Na co się wtenczas matka zapatrzyła, gdy cię, tak śliczne stworzenie, zrodziła, Zosieńk[o] grzeczna, boś ty Amorowi barziej podobna, niźli człowiekowi. TwarKLek 27-28.
Przenośnie
  • Zawsze też Amor twój ode mnie stronił, Póki mię przed nim Wstyd wrodzony bronił; Niedługo jednak, jakoś mu doradził, Twój się Kupido z moim Wstydem zwadził.ZimSRoks 122
2. »miłość do innego człowieka«
  • – Pisze [wojewoda krakowski] ze zKrolem teskni bez powrotu naszego, czego Amor przyczyną. OpalKListy 333.
Przenośnie
  • Amor [mówi] Iuzesmy na plac przysli chcesz zeby prawdziwie Aby grzech z granic twoich Ustąpił.KodKon 145
3. ekspr.  »mężczyzna będący obiektem czyjej miłości; ulubieniec«
  • – Trudno wygładzić z pamięci Oyczyzny naszey tanta w Domu tym nomina owych Amorow, co iey byli amores, owych Gratusow co tak grati w oczach Jey żyli, owych Felixow co iey tak feliciter służyli. DanOstSwada II, 79.
Podhasła

AMORY nmos blp


Najwcześniejsze poświadczenie:
1625-1626
Znaczenia
»romans, romanse, miłostki; miłość zmysłowa; pieszczoty«
  • – Ten list dostał się w ręce oica me[go], ktory obawiaiąc się aby mię one niezwyczajne moiei młodosci amory, nie odwiodły od przedsięwziętei drogi do sławy y zasług [...] napisał do mnie list. OssŻyw 41v.
  • – Iezeli tez twoy Pan syn urodziwy bedzie I nadobny bacząc ze płeć go biała lubi Zaras sie do zalotow bierze do amorow. OpalKSat 81v.
  • – Bohatyr straszny amorami melankolizuie. AndPiekBoh 152.
  • – Brat nasz znalazł według wojennej pory Nowe amory I stacza, idąc w posiłku do Litwy, Z dziewkami bitwy. MorszAUtwKuk 333.
  • – Y ten niech bannizuie poboczne amory, Kto chce z dziatek własnych w domu swym podpory. GorzWol 88.
  • – On do Syriey ziechawszy z Kleopatrą amory odnawia. ChrośKon 426, IX.
  • – Melissa zezwoliła na wszytkie iego [czarta] Amory y oddawszy mu duszę, y ciało, prosiła go o to zeby miedzy wszytkiemi Mniszkami naypiekniey spiewała. HistŚwież 497.
  • – Jakie częstokroć bywaią zabobony, urokow zamawianie [...] Amorow niepodczciwych utrzymywanie. BystrzInfAstrol 13v-14.
  • – Henryk VIII. Krol [...] amorami Bolenii metresy zaślepiony, Lumen Wiary s. stracił. ChmielAteny II 283.
  • – Kiedy Szalenstwo z Trunku wyciżdanych [wyuzdanych] amorow organki w głowie pomięsza: to tak amanti amenti daway codziennie ośley krwi suszoney. BeimJelMed 417.
  • – O amory bezecne! o własności cudza! Jak was szatan subtelnym sposobem ułudza! DrużZbiór 99.
Związki frazeologiczne

  • z kim amory płodzić:
  • »uprawiać miłość«
    • – Nie czas Duglassowi y inszym z swemi Zonami amory płodzic, kiedy mars z obu stron srozeie. HistBun 40v.
Przenośnie
  • [Zefir do róży:) Wiedz, że też y Ja mam swoie amory zbyt delikatne, zrzędne, fantastyczne.DrużZbiór 236