Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CHOLERYK

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: CHOLERYK, KOLERYK, *HOLERYK
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
lp M. koleryk   || choleryk  
D. holeryka  
C. cholerykowi  
B. koleryka  
lm M. cholerycy  
D. choleryków  
C. cholerykom  
Ms. cholerykach  
Etymologia
łac. cholericus '1. żółciowy, żółtaczkowy 2. chory na żółtaczkę'
Znaczenia
»człowiek, w którym żółć bierze przewagę nad innymi składnikami organicznymi i wywiera decydujący wpływ na jego strukturę fizyczną i psychiczną, powodując porywczość, wybuchowość, skłonność do gwałtownych uczuć i reakcji«
  • – Względem complexiey, rożny ma być pokarm. Melankolikom służy pokarm miernociepły y wilgotny. Cholerykom ma być chłodzący y wilgotny, flegmatykom gorący á subtelny. PetrSInst B 2.
  • – Bywa y to iż Sędzia koleryk z przyrodzenia/ gniewliwy/ zápali się prędko. BirkNiedz 228.
  • – Koléryczny aliter, vel Koléryk v. Gniewliwy. Kn 290.
  • – Caelius Rodiginus pisze o Kotysie Krolu Tráckim/ że był z nátury koleryk wielki/ y kiedy mu kto bynamniey co záwinił/ to nie miał miary w karániu. StarKaz II, 463.
  • – Tamci zas Cholerycy Pragnęli miecza y krwie rozlania. PasPam 241v.
  • – Czemu Cholerycy prętko sie zágniewywaią, ále nie długo? Cholerá iest sucha y ciepła, dla tego y prętko się zápali, y prętko się spali. TylkRoz 277.
  • – Czemu iedni skłonnieysi do pewnych występkow y cnot y náuk? Tę skłonność spráwuią humory. Cholericy do gniewu, wspániáłości, męstwa w ktorych krew pánuie do krewkości, łaskáwości, ludzkości, w ktorych flegma do lenistwá, niedbalstwa, cichości, cierpliwości. TylkRoz 310.
  • – U ktorych gorącość y suchość przodkuie są cholerycy, poymuią prędko, ále cierpliwości nie masz áby nie przestáli gdy czego nie záraz poymą. TylkRoz 85.
  • – Rozgniewawszy się, jako był [biskup chełmiński] nieporównany choleryk, na pewnego pokojowego swego, kazał [go] bić. SarPam 251.
  • – Kwaskowáte Medykámentá; służą cholerykom. CompMed 200.
  • – Oprocz tych w szczegulności znakow ieszcze w pospolitości swoie wnoszą illácye Fizyognomowie. Kto choleryk, meláncholik, krwisty, flegmatyk álbo Cholerycomelancholik, flegmatycomeláncholik, krwistocholeryk, &c. z znákow nástępuiących. BystrzInfAstrol 12 nlb.
  • COLERE [...] Zprzyrodzenia iest choleryk y wielki gorączka. DanKolaDyk I, 319.
  • – Materacyki z gorących Aromatow albo zioł [...] młodym, krwistym ludziom, cholerykom, arcyszkodliwe. BeimJelMed 206.
  • – Twoy [ogniu] to iest impet złość máło rozumná, Podżegać Dwory, z krescencyą gumná. W kim temperament twoy ognisty broi, Każdy to licho zdaleka omiia [...] iaki taki, iak może unika. Od szalonego ze krwie holeryka. DrużZbiór 349.
  • – Dowodziłem, że Fleming, jak jest choleryk, tak przez swoje impeta sam sobie te nieszczęścia udziałał. MatDiar I, 730.
Użycia metajęzykowe
  • - Substantiva nomina [...] Chárákter Cholerá CHRYSTUS Choleryk. WojnaInst 157-158