POLSKA AKADEMIA NAUK | INSTYTUT JĘZYKA POLSKIEGO
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wtyczki wyszukiwania dla przeglądarek Firefox i Microsoft Internet Explorer
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O Ó P R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż
sposób prezentacji hasła obszerny zwięzły
poprzednie hasło ANKIERKA drukuj obszerny drukuj zwięzły następne hasło ANKOR
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Data ostatniej modyfikacji: 27.02.2016
NIEMIECKI przym.

Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy gramatyczne:
lpM.mniemiecki
żniemiecka
D.żniemieckiej
C.nniemieckiemu
B.żniemiecką
nniemieckie
lmM.nmosniemieckie
C.niemieckiem
B.mosniemieckich
nmosniemieckie
N.niemieckiemi
Ms.niemieckich
lpC.m albo nniemiecku
1. »należący do Niemców, taki jak u Niemców«:
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. Biblia niemiecka:
  • – IMść pan Comisarz co u mnie stoi wziął biblią niemiecką i 3 xiąg in 4to, 1 muszkiet staroświecki, 1 pałasz albo miecz. MarkZap 3.
  • – A czemuż to D. Lutherus w Niemieckiey Biblijey śmiał te położyć słowá: [...] Máją kosztowne trzewiki ná nogách swoich. A w stárey Biblijey Polskiey te się słowá naydują: Trzewiczkámi skrzypájąc. GdacPrzyd 17.
troj. niemiecki bryż:
  • – Skoro wrocą [Polacy zza granicy]do Polskiey [ojczyzny]? ász iák pierwey Báby, Czy ziemiá: czy ich Niebo odmienia? chybáby, Pludry, ábo Peruki y Niemieckie bryże. PotPocz 171.
troj. niemieckie cholewy:
  • – Do krola Zołnierze wstępowali in vesto peregrina posroiwszy się ładnie Zupan z drelichu kontusz także z drelichu. Iubka z raytarskiego koletu.Sztywle z Niemieckiemi cholewami prawie do pasa. PasPam 79.
troj. boty niemieckie, buty niemieckie: »BOT«
przen. przenośnie:
  • – Tamtę Prowincyią nie szpada Niemiecka ale Polska zawoiowała szabla. PasPam 71v
2. »rasy pochodzącej z Niemiec«:
Związki wyrazowe nieprzyporządkowane do znaczeń
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. boty niemieckie:
  • Buty Nowe Niemieckie czarne. ArchRadziw 1638 79, 1.
  • Botów białych niemieckich par 2. ŁugowPodr 91.
troj. po niemiecku chodzić: »w stroju niemieckim«
  • – Pokaz że mi ktory to krol boc ia go ieszcze nieznąm. wiem ze po Niemiecku chodzi ale to tu kilka Niemcow niewięm ktory. PasPam 198v.
troj. język niemiecki:
  • – On [Jaś] tak się zawstydził swego afektu oziębłego do języka niemieckiego, że też od tego czasu koło niczego czasu więcej nie trawi jako koło niemczyzny. ŁugowPodr 109.
troj. habit niemiecki:
  • – Były kiedyś konterfekty dawnych Konarskich w Topolnie, iako Michała Konarskiego Sędziego Ziemskiego Człuchowskiego, malowany w habicie Niemieckim czarno, iako Krol Zygmunt August chadzał, w birecie czarnym, binda złota łancuch złoty przez ramię na bok, na końcu u niego wisiała tabliczka z osobą, szpada u pasa, y herb przy nim koło złamane. NiesKor II 574.
przys. przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa:
przys.
  • Polski most/ Niemiecki post/ Włoskie nabożeństwo/ wszystko to błazeństwo. RysProv XIII, 1.

PO NIEMIECKU
w funkcji przysłówka
Formy gramatyczne:
Najwcześniejsze poświadczenie: 1656-1688
»w sposób właściwy Niemcom«:
  • – Asz z myszey iamy wyskoczy ieden Chłopek malęnki po Niemiecku a za nim drugi y trzeci że potym y damy muzykę tez coraz to lepiey Słychać poczną tancować poizbie. PasPam 77.
troj. ustabilizowane połączenia wyrazowe:
troj. mówić po niemiecku: »mówić, używając języka niemieckiego«
  • – Ozwie sie do nich Nie po Niemiecku ale zebym ia z rozumiał po Polsku. PasPam 263.
  • – Tam lada chłop połacinie mowi a po Niemiecku rzadko kto. PasPam 76.
  • – Mowią do Niego po Niemiecku. PasPam 76.
troj. po niemiecku chodzić: »nosić strój jak Niemiec«
  • – Krol [...] po Niemiecku chodzi. PasPam 198v.
Autorka: red.
wyświetl dyskusję na temat hasła (0 wiadomości)