Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CHOLERYCZNY

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: CHOLERYCZNY, KOLERYCZNY, HOLERYCZNY
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
lp M. m koleryczny   || holeryczny   || choleryczny  
ż choleryczna  
D. m cholerycznego  
ż cholerycznej   || kolerycznej  
n cholerycznego  
B. m nżyw koleryczny   || choleryczny  
ż koleryczną  
N. ż holeryczną  
Ms. m cholerycznym  
n cholerycznym  
lm M. mos choleryczni  
nmos choleryczne  
D. kolerycznych   || cholerycznych  
C. cholerycznym   || kolerycznym  
B. nmos koleryczne   || choleryczne  
Ms. cholerycznych  
Znaczenia
1. »zawierający żółć, spowodowany przez żółć, mający związek z żółcią; taki, w którym żółć bierze przewagę nad innymi składnikami organicznymi, prowadząc do porywczości, wybuchowości, skłonności do gwałtownych uczuć i reakcji«
  • – Womity zbytnie záwściąga [...] zwłascza z koleryczney przyczyny pochodzące [wężownik]. SyrZiel 1255.
  • – Bárzo iest użyteczny [piołyn pontski] osobliwie tym, ktore w sobie wiele żołci máią wylewáiącey się w żołądek, náwet po wszytkim ciele, nie tylko do ustáwicznego gniewu, ále też do chorob kolerycznych y niebespiecznych ie domiescza. SyrZiel 341.
  • Koléryczny aliter, vel Koléryk. v. Gniewliwy. Kn 290.
  • Koleryczny/ kolery siłá máiący. Biliosus. Dregnumu turis koleru. SzyrDict 112.
  • – W gorączce [...] obrazki máią porozumienie álbo zgodę z humorámi, dla tego cholerycznym ákty choleryczne, innym inne przychodzą, łácniey niżeli ináksze. TylkRoz 283.
  • – Skutki zaś Choleryczney konstytucyi zwyczaynie bywaią te. Ze Choleryk bywa niecierpliwy, popędliwy, gniewliwy, átoli z gniewu prędko opłonie. BystrzInfAstrol XV / XVIII.
  • COLERE [...] GNIEWLIWY, choleryczny żołci pełen popędliwy gorączka. DanKolaDyk I, 319.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • biegunka koleryczna:
  • człowiek choleryczny || ludzie choleryczni || ludzie koleryczni:
  • womit koleryczny:
  • ciało choleryczne:
  • febra koleryczna || frebra koleryczna:
  • flus koleryczny:
  • choleryczna kompleksyja (sz. zm.):
  • chumor choleryczny || humor choleryczny (sz. zm.):
  • krew choleryczna || krew koleryczna:
  • materyja koleryczna:
  • choleryczna natura:
  • wilgotność choleryczna (sz. zm.) || wilgotność koleryczna:
  • woda koleryczna:
Przenośnie
  • Wyście o wody nieułagodzone, Iák się zpienicie holeryczną śliną, Okręty ięczą o skały stłuczone.DrużZbiór 339
  • Na Element Ogniá. OGniu gniewliwy, ktorędyż do ciebie, Przystąpić kiedy, y palisz y parzysz [...] Przyimij coć powiem, żeś zły, holeryczny.DrużZbiór 346-347
2. »cierpiący, chory na cholerę«
  • Koleryczny/ kolerę chorobę cierpiący. Cholericus [...] Baccae paliuri prosunt cholericis [...]. Kn 290.
  • Koleryczny/ kolerę cierpiący. Cholericus. Koleru negalis. SzyrDict 112.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • ludzie choleryczni || ludzie koleryczni:
Podhasła

CHOLERYCZNY


w funkcji rzeczownika

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1642
Znaczenia
1. »ten, w którym żółć bierze przewagę nad innymi składnikami organicznymi, prowadząc do porywczości, wybuchowości, skłonności do gwałtownych uczuć i reakcji«
  • – O Sliwach [...] Słodkie przed Obiádem iedzione láxuią/ cholery gorącość uśmierzáią/ dla tegoż cholerycznym y gniewliwym zdrowa rzecz iest onych záżywáć. HercBan 56.
  • – W gorączce [...] obrazki máią porozumienie álbo zgodę z humorámi, dla tego cholerycznym ákty choleryczne, innym inne przychodzą, łácniey niżeli ináksze. TylkRoz 283.
  • – Trzebá notowáć, ze choleryczny iest żołtego koloru, naczęściey, iáko krwáwy czerwonego koloru, melánkoliczny śniádego koloru, á flegmátyczny białego koloru. AlbSekr 130.
  • – Druga kwádra iest podobna ogniowi ciepłemu, y suchemu; á w ten czás rodzą się choleryczni. AlbSekr 87.
  • – Náturá Cholerycznego. Dátny, śmiáły, zárosły, sczupły y fałszywy. CompMed 702.
2. »człowiek chory na żółtaczkę«
  • Koleryczny/ Biliosus, Cholericus [...] gifftgallig/ der solche Krankheit hat. DasHünDict Yy iij.