Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ZŁY

przym.
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1613
Formy gramatyczne
lp M. m zły  
D. m złego  
lm D. złych  
Znaczenia
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • zły aspekt (sz. zm.):
    • – To też pilnie obaczaiąc [zbierać nasienie]/ żeby Venus na mieyscu sposobnym/ a od Aspektow złych wolna była. SyrZiel 155.
    • – Zaczym czyli dobry, czyli zły Aspekt, czyli kwadra, Now, albo Pełnia [...] gdy gwałtowna choroba przymusza, bespiecznie puścić się ma [krew]. CompMed 34.
  • zły archanioł:
    • – Pan moc daie Apostoło[m] [...] diabelstwo to wypędzać z ciał tych/ ktore opanowane są od te[go] złego Archanioła złymi y nieczystymi Duchami. KalCuda 293.
  • talar zły:
  • »talar fałszywy, o niepewnej wartości lub zupelnie bezwartościowy«
    • – Tych piniędzy ktores przyniosł nie liczył Podskarbi az po odiezdzie twoim w ktorych znalazło się kilka nascie Talarow złych. PasPam 64.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • zły anioł (sz. zm.):
    • – Puścił ognie swoie w Pogany Tureckie/ ktore donich zaniesli źli Anyołowie/ y zapalił serce przeciwko panu sług własnych. BirkOboz 34.
    • – Przyiął na się naturę naszę ludzką/ użaliwszy się/ iż człowiek zgrzeszył/ przez zdradę złego Anyoła/ ktory go do tego namowił/ aby był pożywał owocu zakazanego. StarKaz II, 86-87.
    • Anioł zły iest oycem wszelkiego Kłamstwa. TylkRoz 340.
    • – Po ktorey utarczce Swięci Aniołowie zaczęli tryumf wieczny [...] Zli zaś Aniołowie niewolą wieczną wtarasach piekielnych. BystrzInfCosm B2.
  • zły uczynek:
    • – Iezeli y to zły uczynek ze dobrowolnie odstąpiwszy chlebow takich Idę w pracą. PasPam 147v.
  • zły apetyt (sz. zm.):
    • – Nieprzystoyną chęć do iedzenia [brze]miennym oddala [kopr włoski] Apetytu złemu apetytu białogłowskiemu [przeciwdziała]. SyrZiel 392.
    • – Bywaią czasem złe apetyty, do krety, glinki, krup, imbieru. MłodzKaz IV, 507.
  • apetyt brzemiennych zły:
    • Apétyt brzémiennych zły/ Malacia [...]. Kn 8.
Związki frazeologiczne

  • broń nas Panie ode wszego złego:
    • Broń nas Panie odewszego złego. BujnDroga 213.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Złé vczyniwszy/ gorzey się wymawia/ broni/ chwali. KnAd 1342.
  • Milczy á złe broi. KnAd 497.
  • Niemasz tak złey rzeczy zadney ktora by się na dobre przygodzić nie miała. PasPam 149av.
  • Zły chłop od Zony. RysProv XVIII, 6.
  • – [...] Nie mászli Cnoty, ábo nie wiesz temu co rzec, Nie rádziłbym ci głowy podnosić nád korzec, Zebyś nie wziął w n, wedle przypowieści strychem Niż być złym Gwárdyánem. lepiey prostym Mnichem. PotPocz 113.
  • Lepiey być dobrem chłopem/ niż złem popem. KnAd 482.
  • Masz li być złem popem/ ráczey bądź prostem chłopem. KnAd 482.
  • Bogáctwá często powod do złego. KnAd 30.
  • Strách pod czás gorszy niż sámá rzécz. KnAd 1355.
  • Piés gorszy co milczkiem kąsa. KnAd 840.
  • – Ten Rok co do Publicznych okazey był szczęśliwy ale co do moiey osoby po Iarmarku zły targ. PasPam 277v.
Podhasła

ZŁE


w funkcji rzeczownika

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1618
Znaczenia
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Złego dość raz skosztowáć: ábo zákusić. KnAd 1334.
  • Ból swoy wyznawa/ kto złe oddawa. KnAd 892.
  • Dobre dáleko słycháć/ á złe ieszcze dáley. RysProv 20.

ZŁA


w funkcji predykatywnej

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1621
Znaczenia
»jest niedobrze«
  • – Przeto zową pochlebstwo/ iż po chlebie idźie/ To zła gdy przed pochlebstwem po prawdźie nie wydźie. JagDworz C4.
  • – A co najgorsza, że co znaczniejsi z rot tej inuidiej zmykając do koła niestawiali się, ale lada szarapatków, quibus inopia domi ba i cery mają prohibitas, wysyłają, którzy i bez ratij wołają. FredJKoniec 72.
  • – Lecz to gorsza, jak nas tu bedzie ruszał proszek, Co gryzie grzeszne ciało — mażcie ostry nosek? DialChrysOkoń 158.