Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

RZĄD I

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1618
Formy gramatyczne
lp M. rząd  
D. rządu  
B. uż. nżyw. rząd  
N. rzędem  
lm B. rządy  
Znaczenia
1. »sprawowanie władzy, panowanie, rządzenie«
  • – Gdy Sama Panna z Iowiszem Łaskawym Rządy Roczne obeymie przy Pokoiu Prawym Wszystkiego się Dobrego spodziewac potrzeba. PasPam 272.
  • Fortitudo [... ] Sławie dobrey dla rządu Buzdygąn oddała I Porucznikowac iey utwych Cnot kazała. PasPam 275.
  • – Trzecia potrzeba posz[cz]ęsliwey [zam. szczęśliwie] odebraney Warszawie y wzięciu Hetmana Szwedzkiego Naywyszszego Witemberk[a] przez zły rząd złym tez Szczęsciem poszła. PasPam 51v.
2. zbior.  »ci, którzy rządzą, rządzący, zwierzchnicy«
  • – Odpowiem bom do Tatarskiego rządu przyiechał niedotego Narodu ktory powinięn bydz polityczny y wtym się postrzegaiący że by dla Goscia wolne zostawiac Gospody. PasPam 180v.
  • – Wiedział Slepy ArcyBiskup że Stante abdicatione wszystkiego rządu w Polszcze dependentia od niego będzie. PasPam 227.
3. »dobra organizacja, porządek, ład«
  • – W kołach bywałęm puko mię nie expedyowano ale y tęn [tam] taki był rząd y powaga. PasPam 180.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Ze psy w rząd/ z kotki w taniec. RysProv Ap 2-3.
  • Gdzié gwałt pánuié. rząd słusz vstępuié. KnAd 237.
Podhasła

RZĘDEM


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
»kolejno, jeden za drugim«
  • – Moy tez ieden Dragan z przedniego Szeregu o zięmię konia podnim w bok zabito Skorom zobaczył że dragan wstaie, rzędem. PasPam 157.

RZĄD II

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1656-1688
Formy gramatyczne
lp M. rząd  
lm Ms. rzędach  
Znaczenia
»uprząż wierzchowca«
  • – Zdobycz nasi wielką wzięli wrzędach w srebrach w Namiotach bogatych. PasPam 245v.
  • – Ucieka iedęn Naslicznym koniu rząd bogaty złocisty Husarską modą suknie iedwabne kołpak hawtowany bogaty. PasPam 97.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • rząd angielski: