Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

SZERMIERZ

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: SERMIERZ, SZELMIERZ, SZERMIERZ, SZERMIRZ, SZYRMIERZ
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp (szermierz, szyrmierz), Kn, T, L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SXVI (jeszcze nie wydany)

Formy gramatyczne
lp M. szermierz   || sermierz   || szelmierz  
C. szermierzowi  
B. uż. żyw. szermierza  
N. szermierzem  
lm M. uż. (n)osob. szermierze   || szyrmierze   || szermirze  
D. szermierzów  
C. szermierzom  
B. uż. nosob. szermierze  
uż. osob. szermierzów  
Etymologia
czes. šermiř, z z niem. schirmen
Znaczenia
1. »człowiek biegły we władaniu bronią sieczną«
  • – Vkazał Tánkred bok tarczą odkryty Znáć beło że był ćwiczonem szermierzem. TasKochGoff 144.
  • – Vczynił Chrystus Pan z Vczniámi swoimi/ iáko szermierz czyni mądry. Náuczy uczniá swego wszytkich sztuk szermierskich/ ále iednę sobie zostáwi/ á to dla tego áby záwsze przechodził vczniá swego [...]. BirkNiedz 11.
  • – Tym większym gniewem barziey zápalony Czarniecki zdrugiey náciera nan strony: A gdy on co raz iak Szermierz nań siecze Ten do krzyzowey Sztuki śię uciecze, Y błyskáwicą na niego woiuie. OblJasGór 42.
  • – Druga [chorągiew] takieyze Masci pienięzne zołnierze wiodła, y dwor Ulrykow, y harde Szermierze. DrobOpow 99.
  • – W złym Koniuraci rzeczy widząc razie [...] Wnet zaciągaią Szermierzow do szpady ChrośKon 4.
  • – Ten co uczy iák broni umieiętnie y zręcznie záżyć, iák nią robić Szermierz, Fechmistrz. DanKolaDyk 535.
  • Szelmierz, le maitre d'armes. KulUszDyk 194.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Po uięciu broni, szermierzá poznáć. FredPrzysł D1v.
  • – Co szydłem zárobisz to szermierzom wydaiész. KnAd 309.
Przenośnie
  • [...] chytrością dawnych zdrad czartow oszukány, Jáko niebiegły Szermierz legę przekonányDamKuligKról 287
2. »człowiek walczący publicznie dla przyjemności innych, też: zapaśnik, gladiator«
  • – [...] ludźi Stárodawnych pásownicy Szyrmierze Skoczkowie mieli Jęczmień w ustáwicznym y w powszechnym używániu SyrZiel 966.
  • Palestrita Zapasnik, Sermierz. SłowPolŁac 98.
  • Szermierze ci co się pięściami między sobą bili. DanKolaDyk 322.
  • – Plac [...] był piaskiem usypany, áby krew w siebie bráł, z bestyi albo szermierzow się rániących płynącą. ChmielAteny II 90.
3. »stronnik, pomocnik w walce, zabójca«
  • Decimus Brutus, ze nam dodał ręki Godźien iest za to chwały godźien dźięki Bo właśnie na czas od nas umowiony Dla bespieczeństwa szermierze sprowadźił Więc y wy do tey mieycie się obrony Wspomniawszy iako o wolność się wadźił. ChrośKon 15.
Znaczenia niepewne
1 lub 2:
  • – Oto idą Szermirze á chcemy pátrzyć iáko szermują. VolcDial 58.
  • – I wsze insze zabáwy/ mogą tu y łgarki Cygáńskie stánąć/ chciałem był rzec práktykarki. Mogą y zapáśnicy i szermierze swoie Wypráwiáć sztuki/ wolno wymyśláć y stroie. Wolno się y ná błazná mądremu bierzmowáć/ Wolno y bydź nim wiecznie/ wolno dokázowáć. MorszHRoz C2v.
  • – [...] wydłubáć ná Miedzi; wykłoł, wybił Szermierzowi Oko. ErnHand 86.