Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BARK I

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L (XVI, XVII), SWil, SW, SJP

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   bark
D.   barku ||   barka
B. uż. nżyw.   bark
N.   barkiem
Ms.   barku
liczba mnoga
M. uż. nosob.   barki
D.   barków
B. uż. nosob.   barki
N.   barkami
Ms.   barkach
Znaczenia
1.  anat.  »część pleców poniżej karku, kości wiążące kończynę górną z tułowiem«
  • – Bolączki [...] z niebespiecznego mieyscá/ ná bespiecznieysze przeciąga [sok loczydła]/ iáko z twarzy ná plecá/ albo na barki. SyrZiel 186.
  • Bárk/ od rámiennego stáwu do łokciowégo przegubu. Brachium [...] Porrigere brachium [...]. Humerus [...] Lacertus [...]. Kn 15.
  • – Bárkowáty/ bárkow dużych. [...] Lacertosus homo [...]. Lacertosus equus, gallus [...]. Kn 15.
  • – Łokiéć przegubu ręki grzbiét./ ábo garb gdzié się łokiéć z bárkiem schodzi. Kn 367.
  • – Części wszystkie ciała, Pelopa porąbanego, w doskonałe ciało, ułożone były. A gdy nie dostawało barka lewego, na iego mieysce wprawili słoniową kość. OvOtwWPrzem 234.
  • Bark. Brachium, humerus, lacertus karka, petis. SzyrDict 7.
  • – [O człowieku y iego częściach] Bark/ fr. Bras Łokieć/ fr. Coude/ Ręka. PolPar 179-181.
  • – Na grzbiecie są łopatki, na ktorych wiszą ramiona, albo barki. KirchFac 4.
  • – Bol nie na iednym mieyscu się osadza, lecz tam y sam po barkach, grzbiecie, pacierzach, pod żebrami biega. BeimJelMed 563-564.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • atlantowskie barki:
Związki frazeologiczne

  • atlantowskie barki:
  • z kim się wziąć za barki:
  • »zmierzyć się z kim w walce«
    • – Alboż to y Regimentarz popularitatem y przyiaciół nie miałby? że de pari z każdym mogłby się wziąć za barki. KonSRoz 55.
Przenośnie
  • Nowy [...] przybył Atlantowi ciężar na barki, niebu ku ozdobie I wiecznej sławie polskiemu krajowi.MorszAUtwKuk
  • Tyrannidem wprowadzić i wewlec na barki nasze chciano.AktaKrak I 303
  • Ieżeliś chętliwy, nie żałuy barku, dźwigni przyiaciela podupadłego, afekt ni sierota, gdy iest w sercu bez ramienia, bo bez skutku.MłodzKaz II, 256
  • Którą to gierałdę ten nieboszczyk śp. Franciszek Jastrzębski najpryncypalniej legował na barki śp. nieboszczyka Kaźmierza Jastrzębskiego.KsJaz 169
2. »u zwierzęcia: grubsza i wyższa część przedniej kończyny«
  • Bárki v źwiérząt/ Humeri boum [...]. Humeri gallorum [...]. Kn 15.
  • – Niektore [zwierzęta] się zdały Niedoskonałe/ iakoby barkow nie maiące. OvOtwWPrzem 26.
  • – Królewski orzeł, niosąc zdobycz w szponie [...] Z ognistej w barki postrzelony rury. MorszAUtwKuk 87.
  • – Ták bywa/ sokoł kiedy bystrym okiem/ Buiaáiąc sobie pod niebem wysokiem: Záyrzy szczebietny Dzierzby: záraz doni Niepoścignionym lotem/ bárk swoy skłoni. KochProżnLir 185.
  • – [Opis herbu Prawdzic] Na hełmie takiż Lew, ale między dwiema skrzydłami do siebie barkami obroconymi. NiesKor II .
Związki frazeologiczne

  • na bark (koń) bije (sz. zm.):
  • »wierzga«
    • Biie na bark. RysProv I, 6.
    • Na bark koń biie [...] Calcitro est equus hic. Kn 441.
    • koń ten na bark biie. dieses Pferd schlägt mit den Vorder-Füssen. ce cheval régimbe, rüe des piez de devant. T III 24.
Przenośnie
  • Trzykroć się ociera o mroźny woz; trzykroć/ gdzie Rak barki rozpiera.OvOtwWPrzem 170
3. »bok, ramię jakiego przedmiotu; łuk; pałąk«
  • – Wprzod nalazł używanie pieły [...] Y naczynie/ ktorego barki nitem spoieł. OvOtwWPrzem 311.
  • – W Polu błękitnym podkowa biała polerowna Krzyż na niey złocisty [...] barkiem do gory podniesiona stoi, końcami na doł. NiesKor II 2.
  • – Jest pas przez srzodek tarczy [...] we srzodku iego pieniek od lewego boku grubszy, trzy sęki na nim na barku wyższym, spodem dwa. NiesKor II 555.
4. »część wozu, orczyk«
  • Bark/ v. Orczyk. Kn 15.
  • – Części Wozowe są Dyszel [...] Barki [...] (Wagi) Drabki [...] zwory. KomDobrOrb 207.

*BARK II
rzecz
m
, *BARKA II
rzecz
ż

W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI (= orczyk, drążek), T (= orczyk), L (= orczyk, XVIII), SWil (= orczyk), SW (= orczyk)

Nienotowany w słownikach:
SStp, Kn, SJP

Formy gramatyczne
liczba mnoga
M. uż. nosob.   barki
N.   barkami
Znaczenia
»naczynie, narzędzie(?) używane w niektórych rzemiosłach«
  • – Statki kowalskie: miech, kowadło [...] warszel, barki 2, młotek jeden, durślaków 2. InwKal I 378.
  • – Inwentarz rzeczy oddanych przez p. Rembelińską [...] mielcuch [...] ze wszystkiemi statkami dobremi do niego przynależącemi, to jest: z kotłem, ze 2 kadziami, z drybusem, z barkami [...] z piecem. InwKal I I, 77.