Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BARK I

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L (XVI, XVII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:

Formy gramatyczne
lp M. bark  
D. barku   || barka  
B. bark  
N. barkiem  
Ms. barku  
lm M. barki  
D. barków  
B. barki  
N. barkami  
Ms. barkach  
Znaczenia
1. anat.  »część pleców poniżej karku, kości wiążące kończynę górną z tułowiem«
  • – Bolączki [...] z niebespiecznego mieyscá/ ná bespiecznieysze przeciąga [sok loczydła]/ iáko z twarzy ná plecá/ albo na barki. SyrZiel 186.
  • Bárk/ od rámiennego stáwu do łokciowégo przegubu. Brachium [...] Porrigere brachium [...]. Humerus [...] Lacertus [...]. Kn 15.
  • – Bárkowáty/ bárkow dużych. [...] Lacertosus homo [...]. Lacertosus equus, gallus [...]. Kn 15.
  • – Łokiéć przegubu ręki grzbiét./ ábo garb gdzié się łokiéć z bárkiem schodzi. Kn 367.
  • – Części wszystkie ciała, Pelopa porąbanego, w doskonałe ciało, ułożone były. A gdy nie dostawało barka lewego, na iego mieysce wprawili słoniową kość. OvOtwWPrzem 234.
  • Bark. Brachium, humerus, lacertus karka, petis. SzyrDict 7.
  • – [O człowieku y iego częściach] Bark/ fr. Bras Łokieć/ fr. Coude/ Ręka. PolPar 179-181.
  • – Na grzbiecie są łopatki, na ktorych wiszą ramiona, albo barki. KirchFac 4.
  • – Bol nie na iednym mieyscu się osadza, lecz tam y sam po barkach, grzbiecie, pacierzach, pod żebrami biega. BeimJelMed 563-564.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • atlantowskie barki:
Związki frazeologiczne

  • atlantowskie barki:
  • z kim się wziąć za barki:
  • »zmierzyć się z kim w walce«
    • – Alboż to y Regimentarz popularitatem y przyiaciół nie miałby? że de pari z każdym mogłby się wziąć za barki. KonSRoz 55.
Przenośnie
  • Nowy [...] przybył Atlantowi ciężar na barki, niebu ku ozdobie I wiecznej sławie polskiemu krajowi.MorszAUtwKuk
  • Tyrannidem wprowadzić i wewlec na barki nasze chciano.AktaKrak I 303
  • Ieżeliś chętliwy, nie żałuy barku, dźwigni przyiaciela podupadłego, afekt ni sierota, gdy iest w sercu bez ramienia, bo bez skutku.MłodzKaz II, 256
  • Którą to gierałdę ten nieboszczyk śp. Franciszek Jastrzębski najpryncypalniej legował na barki śp. nieboszczyka Kaźmierza Jastrzębskiego.KsJaz 169
2. »u zwierzęcia: grubsza i wyższa część przedniej kończyny«
  • Bárki v źwiérząt/ Humeri boum [...]. Humeri gallorum [...]. Kn 15.
  • – Niektore [zwierzęta] się zdały Niedoskonałe/ iakoby barkow nie maiące. OvOtwWPrzem 26.
  • – Królewski orzeł, niosąc zdobycz w szponie [...] Z ognistej w barki postrzelony rury. MorszAUtwKuk 87.
  • – Ták bywa/ sokoł kiedy bystrym okiem/ Buiaáiąc sobie pod niebem wysokiem: Záyrzy szczebietny Dzierzby: záraz doni Niepoścignionym lotem/ bárk swoy skłoni. KochProżnLir 185.
  • – [Opis herbu Prawdzic] Na hełmie takiż Lew, ale między dwiema skrzydłami do siebie barkami obroconymi. NiesKor II .
Związki frazeologiczne

  • na bark (koń) bije (sz. zm.):
  • »wierzga«
    • Biie na bark. RysProv I, 6.
    • Na bark koń biie [...] Calcitro est equus hic. Kn 441.
    • koń ten na bark biie. dieses Pferd schlägt mit den Vorder-Füssen. ce cheval régimbe, rüe des piez de devant. T III 24.
Przenośnie
  • Trzykroć się ociera o mroźny woz; trzykroć/ gdzie Rak barki rozpiera.OvOtwWPrzem 170
3. »bok, ramię jakiego przedmiotu; łuk; pałąk«
  • – Wprzod nalazł używanie pieły [...] Y naczynie/ ktorego barki nitem spoieł. OvOtwWPrzem 311.
  • – W Polu błękitnym podkowa biała polerowna Krzyż na niey złocisty [...] barkiem do gory podniesiona stoi, końcami na doł. NiesKor II 2.
  • – Jest pas przez srzodek tarczy [...] we srzodku iego pieniek od lewego boku grubszy, trzy sęki na nim na barku wyższym, spodem dwa. NiesKor II 555.
4. »część wozu, orczyk«
  • Bark/ v. Orczyk. Kn 15.
  • – Części Wozowe są Dyszel [...] Barki [...] (Wagi) Drabki [...] zwory. KomDobrOrb 207.

*BARK II
rzecz
m
, *BARKA II
rzecz
ż

W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI (= orczyk, drążek), T (= orczyk), L (= orczyk, XVIII), SWil (= orczyk), SW (= orczyk)

Nienotowany w słownikach:
SStp, Kn, SJP

Formy gramatyczne
lm M. barki  
N. barkami  
Znaczenia
»naczynie, narzędzie(?) używane w niektórych rzemiosłach«
  • – Statki kowalskie: miech, kowadło [...] warszel, barki 2, młotek jeden, durślaków 2. InwKal I 378.
  • – Inwentarz rzeczy oddanych przez p. Rembelińską [...] mielcuch [...] ze wszystkiemi statkami dobremi do niego przynależącemi, to jest: z kotłem, ze 2 kadziami, z drybusem, z barkami [...] z piecem. InwKal I I, 77.