Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BEZPIECZNIE, BEZPIECZNO

przysł.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: BEZPIECZNIE || BEZPIECZNO, BEŚPIECZNIE
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
bezpiecznie   || beśpiecznie  
bezpieczno  
bezpieczniej   || beśpieczniej  
najbezpieczniej   || nabezpieczniej  
Znaczenia
1. »bez zagrożenia, bez szwanku, bez szkody; ufnie, bez obawy«
  • – Pędząc ich [konie] do wody/ nie iest bespieczno bo ná gołoledzi rady padaią/ a obráżáią się. PienHip 9.
  • Béspiécznié […] z vfnością/ Confidenter. Kn 20.
  • Nabespieczniey sobie nie vfáć/ ále się záwsze do rády mądrych Doktorow vciekáć. PetrJWod 37.
  • – Zygmunt pierwszy Zwykł był mawiac ze VSwych poddanych nałonie Bespiecznie odpoczywac y wyspac sie moze. OpalKSat 53.
  • – Im kto beśpieczniej żyje, tym iest weselszy, y spokoynieyszego ánimuszu. AndPiekBoh 143.
  • – Chorym [ryba] poráwa nieprzyiazna/ zdrowym często ic záżywáć nie bárzo bespieczno. HercBan 36.
  • – Za Boską sprawą pod mur przypłyniemy I tak u portu bezpiecznie staniemy. BorzNaw 203.
  • – Kiedy minuty przypisane stopniom, niedochodżą liczby 30. możesz ich bespiecznie poniecháć. SolGeom III 28.
  • – Chcesz, áby pielgrzymowie beśpiecznie pielgrzymowáli, weś kámień názwány Iácynth. AlbSekr 263.
  • – Lepiey zmaczawszy prześcierádło, obwinąć w nie chorego, nie nákrywáiąc, lecz y to nie bárdzo bespieczno dla nagłego iakiego pároxyzmu. PromMed 99.
  • – Ze Zaś tak francuzow jako y Niemcow miał [król angielski Ryszard] w przyjazni nadwerężonych, Więc niewiedział jakimby Sposobem bespiecznie te drogi przebyć. IntrHist 76.
  • – Iáko bespiecznie stąpáć máią nogi, ieżeli niebo ciemne á dołow pełno. DanOstSwada V, 5.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • na bezpieczno:
    • – Pisałem do Arędarza Złotnika Swoią ręką aby się fundował w Łoiowie nabespieczno upewniaiąc go Swoią Protekcyą. SapADiar 97.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Bo jeśli chcesz w swym stanie zawsze żyć bezpiecznie: Równy z równym bierz przyjaźń, a trzymaj statecznie! VerdBłażSet 19.
od przysł.:
  • Bespiecznie myszy biegáią/ gdy Kotá domá nie máią. RysProv I, 3.
  • – Kto ma mniey/ ma bespieczniey. RysProv VI, 7.
  • – Ná wilká okrzyk/ á wroná świnię béspiécznié skubié. KnAd 314.
  • – Lądem ábo ná lądzié béspiéczniey/ péwniey/ niż ná lédzié. KnAd 415.
  • – Lépiey béspiécznié niż serdécznié. KnAd 436.
  • Béspiéczniey/ ciszey zá murem. KnAd 1062.
2. »pewnie, niezawodnie, skutecznie«
  • – Prawdá y wstyd w bráctwie dawnym Niech bespiecznie w polu sławnym Rząd sporządzą/ złość vmiotą/ By ożyłá dobroć zcnotą. JurkPieś B3.
  • Beśpieczniey widzę bestiy leśnych pieczy/ A niż obłudzie ufáć się człowieczy. TwarSDaf 102.
  • – Nieumieiętnych náuczycie bespiecznie. KorRoz 110.
  • – Mogę w tym bezpiecznie asekurować, że się bić będą [żołnierze]. SobJListy 71.
  • – Iuż lat siedm przeminęło, iáko niemiáłám o niem żádney wiádomości, áni listu, áni czego tákiego, y dla tego bespiecznie trzymámy że nie żyie [mąż]. TylkStrom 95.
  • – Tym winem uleczyć możesz bespiecznie Kwártánę choćby y zástárzáłą. PromMed 5.
  • Bespieczniey káżdą chorobę ziołámi Uleczyć może niż Pánáceámi [ten, kto stosuje zioła]. VadeMed A2-b.
3. »śmiało, odważnie, zuchwale; o wypowiadaniu się: otwarcie, wprost«
  • – Uczuwszy, iż choroba w nim moc brała, bezpiecznie mówił o śmierci swojej [Jan Abramowicz]. OrAbNad 238.
  • Bespiecznie w oczy poyźrzeć mu [Gofredowi] nie smieli [rycerze Gofreda]/ Y wstyd przenikał niewidome myśli. TasKochGoff 268.
  • – Jáki niewstyd tego szálbierzá [kalwinisty Bezy]/ ták bespiecznie żártuie z táiemnic świętych Bożych. BirkNiedz 590.
  • Bespiecznie mogę rzec: Christus est Creator. KorRoz 70.
  • – Terazem sobie wolna, y mogęć náwoli Y bespiecznie wynurzyć, co mię w sercu boli. CorMorszACyd 146.
  • – Radeś gościom, lecz póty, póki który z boku Nie obróci bezpiecznie ku twej żonie wzroku. MorszAUtwKuk 353.
  • – Zatyka vszy Osman […] Gdy mu Gaur bespiecznie, y naprzepych strzela. PotWoj 88.
  • Bespiecznie tedy Bogá wychwálaycie. OblJasGór 164.
  • – Tákich Bespieczniczkow wiele dzisia […] którzy […] jákoby z śmiercią przymierze uczyniwszy bespiecznie sobie we wszystkim poczynáją, y cugle ná swawolą rospuszczáją. GdacPan 157.
  • – [Zbójcy] bespiecznie sobie poczyniąc Strzelali. KomonDziej 215v.
  • – PARDONNER […] WYBACZYC. Proszę mi wybaczyć nie mieć zá złe że bespiecznie powiem. DanKolaDyk II, 329.
  • – Ktoby się też inaczey ważył postąpić, tego może bespiecznie bez wszelkiego rozmysłu jego Officyer albo Towarzysz y kto inszy zabić. ArtWoj 77.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Więcey się chłop tego boi/ co bespiecznie w kroku stoi. RysProv XVII, 1.
4. »lekkomyślnie, niedbale«
  • – Po gankach się nad bramą często przebiegały Piękne Panny y nazbyt bezpiecznie igrały. ArKochOrl 62.
  • – A ia ktorym cie/ y twoiego Syná/ (O niesczęśliwa do tych czás godziná) Ciężko obrażał/ y lazłem bespiecznie W ognistą przepáść/ y mogł mie koniecznie Zgubić ná wieki/ ále za twą sprawą/ Y zá przyczyną/ vszedłem łaskawą. TwarKPoch H4.
  • – Nie máiąc żołnierzá w żadnym vżywániu/ Bespiecznie wiek trawili w wdzięcznym proznowániu [dawni ludzie]. OvOtwWPrzem 8.
  • – Czarniecki […] Poszedł na Czoło ku szancom, gdzie stali Bespieczniey Szwedzi zániedbawszy rzeczy Nąmniey o zadney niemysląc wycieczy. OblJasGór 41v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Bespiecznie myszy biegáią/ gdy Kotá do nie máią. RysProv I, 3.
  • Więcey się chłop tego boi/ co bespiecznie w kroku stoi. RysProv I4v.
  • Bespiecznie myszy biegáią/ gdy Kotá do nie máią. RysProv I, 3-4.
Użycia metajęzykowe
  • - Béspiécznié/ […] Tutò, [...] Libere dicere, laedere. Tutè, tutissimè, fidenter, fidissimè, [...] Otiosè dormias [...] Bona fide. Securè. Kn 20