Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BÓR

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: BÓR, BOR
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. bór   || bor  
D. boru  
bora  
B. bór   || bor  
N. borem  
Ms. boru  
borze  
lm M. bory  
D. borów  
B. bory  
N. borami  
bory  
Ms. borach  
Znaczenia
1. »duży, gęsty, stary las, zwłaszcza sosnowy; w czasach pogańskich mógł pełnić funkcje kultowe«
  • – POspolicie w Lesiech/ w Borách y w Pusczách roście/ kędy wiele Ieleni [serdecznik]. SyrZiel 136.
  • Bór/ Sylua pinea, Virg. Pinetum [...]. Kn .
  • – Sośniná/ sosnowy lás/ bór. Kn .
  • – Náwącham się ia między pásąc bory/ Konwáliey białych/ fiołek/ piwoniey. TwarSDaf 90.
  • – O chrost nie trzebá się frásowáć, ponieważ miástá pospolicie lásámi, borámi, cierniem y ogrodámi obtoczone bywáią. UffDekArch II, 96.
  • Pinetum Choÿna, Sosnowÿ bor. SłowPolŁac 105.
  • – Ze wsiów także, przy których puszcze, lasy, bory są, tam kdy kmieci osiedli, z każdej wsi mają drabinę wielką, szturmową przywieść, na łokci 4 wszerz. AktaKrak II/2 571.
  • – Lásy, Puszcze, y Bory obiecháć in circum circa swoich własnych gránic. HaurEk 105.
  • Bór cale wycięty, spustoszony, tak dębowy, jako i sosnowy. InwKal I 180.
  • – Na Sędzikowskim Andrzy strzelec, który nic nie płąci ani robi, tylko bora pilnować powinien. InwKal I 752.
  • – Wnidziesz do boru, aż dąb okazały stoi, Co ani wichru, ani pioruna się boi, Aż jodła, co się o nię rozbijały gromy, Dalej olsza, potym głog, aż chrościk poziomy. PotFraszBrück II 374.
  • – On [Bóg] ie [kruki] ná gniazdzie liczy, on karmi, on poi, poki Ociec y Mátka, znowu nieprzystoi. Więc imo wszelkie ptastwo co się lągnie w boru. Imo zwierz czworonogi? Boskiego dozoru. PotPocz 146.
  • BOIS [...] BOR, Las Las Gay poświęcony iakiemu Bożyszczu dawnych gęstwina gaiowizna. DanKolaDyk I, 205.
  • – W lasach cienistych, w Puszczach, Knieiach, Borze, Słychać Ryk zwierząt. DrużZbiór 308.
  • – Dzieciom swoim gospodarze przykazać powinni, żeby ognia ani krzesiw do borow nie brali. SapMWilkKutrz 318.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • za borem knieją:
  • »daleko, hen«
    • – Wyjechaliśmy na dwa dni w pole z jp. cześnikiem: splądrowaliśmy Starzynę, orczakowski bór, w górach za borem knieją, Miszkinniki, Sielanowszczyznę. ZawiszaPam 60-61.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Zwyczáynie ciągnie Wilká nátura do boru. PotPocz 26.
od przysł.: Przyjechał jak z lasu
  • – Nikt gołą ręką Krola chyba z boru, Nie wita. PotSyl 24.
Przenośnie
  • Iegosmy wszyscy, iego [Boga]; pástwiská są Owce Ktorzy iego Báránká, y głosu, y toru, Trzymamy się nim wyńdziem z Swiátowego boru.PotPocz 101
  • Piliśmy w nowej izbie, ni myśląc ni o czym. Nazajutrz, aż oblane wszytkie węgły moczem; Z osikowegoć, rzekę, i zewnątrz i z dworu, Nie z inszego ta izba budowana boru.PotFraszBrück I I, 527
2. »część lasu z barciami, często także jako jednostka gospodarki bartnej obejmująca 60 drzew bartnych«
  • – Odzywają się [pieśni] w starych i nieletnich ustach, A nawet pastuszęta po gęstych zapustach, Pasieczniki po borach, owczarze koszarach Najczęściej je na dudkach grają i fujarach. ZimBSiel 111.
  • – Pieniądze przyłajne. Od każdego boru dają bartnicy przyłajnych pieniędzy po gr. 12 facit fl. 12 gr. 12. OpisKról 294.
  • Bory. Te iuxta lustrationem 1623 nic nie czyniły. Teraz jeden bor zamek trzyma, było z niego miodu półtorej beczki fl. 45. OpisKról 39.
  • – Dań miodowa. Bartnicy co rok dają z puszczy i borow Nowskich miodu beczek 8. OpisKról 98.
  • – Summa barci nr 9, a w nich borów najduje się 37 1/2; z nich oddawano z dawna pokowów 28, rączek tyloż. InwPuck 128.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Chyłem borem/ czarnym szlákiem. RysProv 18.
Podhasła

BOREM


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1618
Znaczenia
»przez bór«
  • – Przéz lás/ przéz bór/ przéz bród gdzie iácháć/ ábo ná lás/ ná bór/ lasem/ borem. Ire per amnes, Ouid. Per mare, per saxa, per ignes fugere. Horat. Transire per aliquem locum, Plini. [...]. Kn 864.
  • – Ktorędy WM. pojedziesz? Wo durch wird der Herr reisen? Borem/ lásem/ polem/ ziemią/ wodą. Durch den Wald/ durch die Heyde/ über Feld/ zu Lande/ zu Wasser.. DobrGram 518.
  • Jedoch sagen die Pohlen auch lásem pro ná las/ borem pror przez bor/ auff die Heyde oder durch die Heyde. KellGram 203.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Chyłem borem/ czarnym szlákiem. RysProv II, 5.