Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CZCZY

W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy
Warianty fonetyczne: CCZY, CŻCŻY
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp (tszczy), SXVI (tszczy, tczy, czcy), Kn, T, L (tczy, tszczy, tzczy), SWil, SW (tczy, tszczy), SJP

Znaczenia
1. »pusty, pozbawiony zawartości, też: wydrążony«
  • Jedzmyż już teraz, a gdy obrusy zejmą, znowu się język nasz ruszy, bo głód nie rad się zabawi uchem i czczy brzuch (dawno mówią tak) głuchem. MiasKZbiór 188.
  • Czczy/ próżny / Vacuus lectus, [...] Vacuum praedium, [...] Inanis nauis, vas, [...] Cassum & & (sic) inane granum, [...] Cassa nux, [...] Vanus, [...] Vanae auenae, Obinane ouum, [...] Inanis prudentiae: inanis aliqua re vtili, [...]. Czczy/ aliter, v. Dęty / & Ná czczo. Czczym czynię / Exinanio, [...] Exinaniri sale oua creduntur [...], v. Wypróżniam. Czczym śię stáię / Vacefio [...]. Kn 98.
  • Kółko czcze wewnątrz/ iáko cyrklem nápisáne/ ábo obręcz/ etc. [...] circulus paruus. krążék/ krąg máły. v. Koło 1. [...] Koło/ figurá okrągła czcza wé wnątrz. Circulus, [...] duae formae praestantes sunt, etc. ex planis circulus. Orbis, [...] Stellae circulos et orbes conficiunt. [...] Circus est omnis ambitus, vel gyrus [...]. Kn 291.
  • Strąk czczy/ strączyná/ łuská strąkowa. [...] Siliquae caulesq́ue (fabarum) gratissimi sunt pabulo pecori, videlicet excussis fabis, et vacuae [...]. Kn 1072.
  • Obok tego meczetu drugi mniejszy, blisko, jakoby kaplica wielka, w którym groby są, a na wierschu czcze trunny kosztownemi aksamitami nakryte [...]. MiasWLeg 69.
  • Czczy. Vacuus, inanis & cassus, vanus. Tusćiás. Czczym czynię. Exinanio. (is ire.) Iztusśīnu. SzyrDict 40.
  • [...] oborę, która do szczętu zgorzała i gumno ze wszystkim zbożem i cokolwiek jeno było, czcza stodoła została. PanBóg strzegł, że wszytek <dwór> nie zgorzał, bo srogi był wicher [...]. ChrapDiar I 212.
  • Tam przeciwko zdaniu memu ruszył się z okopu graf Waldek w ten czas, kiedy już Orda następowała, która o tym nie myśliła nas atakować, ale skoro nasz tabor z obozu wychodzący obaczyła, rzuciła się na nasz okop i czczy opanowała. RadziwBAut 163.
  • Ztrąćił z Stolice pysznego/ Mocarźa hárdomownego/ á te záś wywyższyć racżył/ w ktorych ćiche Serce bacżył. Łáknące násyćił swymi/ Dobry nieprźepłáconymi/ á Bogacże cżcże odpráwił/ ni im Skárbow swych objáwił. KancPol 32.
  • Jako czcza beczka dzwoni, krowa, która ryczy, mało doi. PotSielKuk I 122.
  • Aehr ist leer / Kłoss cżcży. ErnHand 36.
  • Hohl ist der Stab inwendig, cżcża wewnątrz tá Laská. ErnHand 511.
  • Chmury białe są czcze, iż więcey waporow suchych w sobie zamykáią á niżeli chumorow y exchalacyi. Dla czego wyżyi nad inne po powietrzu się unoszą. BystrzInfElem T4v.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • anat. kiszka czcza:
    • »jelito czcze, część jelita cienkiego«
    • Kiszka czcza / [...] Intestinum ieiunum, [...] secundum in ordine, sic dictum, quia parum in eo humoris est, [...] duodeno contiguum est, sed obliquum, [...]. Kn 276.
    • Jelita lubo są ciągłe y nieprzerwane iednakże się dzielą na széściorakie, ktore są kiszka álbo ielito cienkie, kiszka, kolkowa gdzie kolka choroba bywa miąszsza tłusta, kiszka czcza, słabizna, kiszka kątna albo kątne ielito, y kiszka ostatnia dolna odbytowa albo stolcowa, pierwsze trzy názywaią kiszeczki drobne, á drugie trzy ielita álbo kiszki miąższe, wszystkie iednym słowem zowią po polsku Trzewa wnętrzności, á drobne zowiemy flaki. DanKolaDyk II 169.
    • Le gros boyau, le boyau culier.[...] Jejunum intestinum, i, n. [...] Kiszka czcza, kątna, ostatnia, dolna, odbytowa. DanKolaDyk I 225.
  • bot. kokornak czczy:
    • »kokorycz pusta, Corydalis cava (L.)«
    • Kokorycz więtsza/ kokorzyk/ [...] Kokornak czczy. Fumaria, [...] Capnos, [...] Fumaria bulbosa, [...] Capnos Chelidonias, [...] Pes gallinaceus, idem quod Capnos [...] Radix concaua [...]. Kn 286.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Bogátego nié vczyni Ccze sércé/ choć pełno w skrzyni. KnAd 33.
Przenośnie
  • Bo ieżeliby się chciał podnieść wspaniałością wyrazow swoich, zawszeby ie pomięszać musiał, z zwyczayną sobie pogardą powszechną ludzi, i z tą nieprzebłaganą nienawiścią, do iakiey tylko okrutne serca skłaniać się mogą; ieżeliby do politowania poruszyć chciał, on by to tylko czczemi wyraził słowami, do czego i serce należeć miało (...).KarpińFWymowa 20
2. »jałowy, próżny, daremny, też: bezwartościowy, niepłodny, nieurodzajny, itp.«
  • Buynorodna źiemiá ktora pod czás następujący Wiosny wspaniałymi drzewámi/ y źielonymi pokrywa się łąkámi (...) przez ćiężką suszą abo iednodźienną grádowiznę/ staje się czczą y niepłodną. KowalFWŁab A3v-A4r.
  • A na cóż w kącie zazdrość czcze połyka ślinki? Wszytkim droga otwarta i gościniec bity, Nie wszyscy jedne mają sławy apetyty (...). PotSielKuk I 111.
  • Wierzę, przyznawasz teraz, że człek póki żywy, Nie może być nazwany prawdziwie szczęśliwy, Póki obrotne szczęście rzuca nim jak piłą I póki nań przygody biją wszytką siłą, Póki giną jak wodne bańki czcze nadzieje, A zaczęte imprezy lada wiatr rozwieje, Póki się wszytko mieni fałszywym pozorem, Że trudno zgadnąć, którym lepiejby iść torem. TrembWierszeWir II 260.
  • Niechajże będą i cali, i zdrowi, Trudno ich przecie tak bardzo kapłonić. (...) Lepiej, że cały pójdzie w procesyi Ksiądz (...), Niż żeby, mając czczy galas na szyi, Wstyd przed białą płcią nosił zawsze w oczach (...). MałpaCzłow 236.
  • J dla tegoć to Moyżesz nápisał o ziemi, iż dnia pierwszego stworzenia światá, "bylá czcza", to iest nieurodzayna. "J prożna": to iest żadnego obywatela, mieszkáńca nie maiąca. Czego o Niebie Empyreyskim nie napisał. Bo to, iáko tłomaczy B. Beda: "przy pierwszym swoim stworzeniu, zaraz obywatelami, to iest orszakami Aniołow nápełnione iest". BystrzInfCosm B.
  • PAVOT sauvage. Papaver erraticum, n. [...] polny dziki czczy. DanKolaDyk II 338.
  • (...) przekładają filozofią Arystotelesa; ale ludzie wymyślni i popędliwi, ci, co dla gładkości wymowy przebaczali błędom; ci co nadprzyrodzonych rzeczy naukę subtelną i duchowną przekładali nad naukę czczą rozsądzania, a uroienia powabne nad błędy rozumne; ci nakoniec, w których umysły, dziwaczne nawet wyobrażenia doskonałości, porządku, i piękności, słodko i głęboko wpaiały się; nie zaniechali przenieść filozofii Platona. Arystotelizm opanował akademie i klasztory, platonizm poetów, amantów, czułych filozofów i niewiasty. ThomZdanie 70.
  • Ale czegoz się zábawiam z Historyą cudzych i dálekich kráiow, i niemi kopii slawę ozdabiam? nie czcze i prożne są kráie Polskie od tákiey sławy, bo swoiemi Husarzámi i kopiynikámi, ktorych czasem gárść ieno mieli, wielkie woysko nieprzyiaćielskie zruinowáli (...) KampChwał 30.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • zool. jajo czcze:
    • »jajo niezapłodnione, niewylęgowe«
    • Jaje czcze / Ouum hypenemium, [...] Ouum irritum, ouum Zephyrium, quod Zephyro flante generatur, [...] Subuentaneum ouum, [...] quod femina sine mare parit, quasi ex vento conceptum. Talia autem sunt sterilia, humida magis, & minora caeteris, saporisq́; iniucundi [...] & fluitant in aqua, [...] aliqui haec vrina vocant, quos reprehendit Isidorus. v. Jaje zalęgłe. Kn 229.
    • OEÜF qui n’a point de germe. Ovum sterile, irritum, hypenemicum. [...] JAIE czcze puste z ktorego się nic niewylęże. DanKolaDyk II 309.
Związki frazeologiczne

  • czczy śmiech:
    • »nieszczery, pozbawiony autentycznej radości śmiech«
    • Filon, ow moy Przyiaciel, ow moy doświadczony Raź mię pytał strwożony? Czego tak smutny chodzisz? y za iaką stratą Nudzisz? Jam westchnął nato. Nie Jesz (:mowił:) nie sypiasz? Ey czynie Justyna Tego smutku przyczyna? Płakać potrzeba było; ia czczym śmiechem zbyłem Przyiaciela zdradziłem. Niepoprawne zródło .
3. »głodny«
  • Ná czczo przyszédł/ Ieiunus in scenam venit, [...] Ieiunus et abstemius, [...] Impransus [...] Czczy/ łáknący. [...]. Kn 441.
  • Czemu choc komu dym z tabaki z stąpi do zołądká táki czczy? Dymu nikt nie ie choćby do żołądka zapadł, bo ktorzy mięszkáią wdymnych izbách nigdyby czcemi niebyli y komunikować by nie mogli, bo się tacy wprzod dymu napełnią. TylkRoz 230.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • czcza ślina:
    • »ślina pochodząca od osoby będącej na czczo, przed pierwszym posiłkiem,«
    • Ná martwą kostkę. (...) Jesli też palić nie będźiesz chćiał/ ogol śierść ná kostce co naylepiey: weźmi płotno surowe/ trzy onym tę martwą kostkę/ áż się dobrze záczerwienieie/ przyłożże ná to mieysce zárázem Gorczyce tártey ze czczymi ślinámi/ rozmázawszy hrubo ná chustce/ czyniąc to do trzech dni/ żeby przegryzło áż do świeżego mięsá (...). DorHip II O4r-O4v.
    • Oto bábká/ bądź ćiotká/ wierząc w zabobony/ Z kolebki wźięłá dźiećię/ czoło/ i zmoczony Wierzch ustek/ srzednim pálcem/ y czczemi ślinámi Wprzód czáruie/ máiąca moc nad urokami. PersiusSłonWiersz 6.
    • Ná Liszáie. Ktore się zowią Impetiginos, śliną czczą náćieray ie. Item. Wodká złotnicza zielona, ostrożnie nią náćieray, bo gryźie, lepiey zmięszáć wprzod ná poł z wodą prostą. CompMed 86.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Autorzy: JM
Data ostatniej modyfikacji: 16.06.2026