ESJP XVII i XVIII wieku

Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne

liczba pojedyncza

M.		motłoch \|\| motłok
D.		motłochu \|\| motłoku
C.		motłochowi
B.	uż. nżyw.	motłoch
N.		motłochem \|\| motłokiem
Ms.		motłochu

liczba mnoga

M.	uż. nosob.	motłochy
D.		motłochów
B.	uż. nosob.	motłochy
N.		motłochy

Znaczenia

1. »ludzie postrzegani dawniej jako najniższa warstwa społeczna, gmin, pospólstwo«

Schodźi się zbor Kápłáński/ y wszyscy Skrybowie/ Przełożeni y stárszy Pháryzeuszowie Konkluduią trybunał/ każą Páná z lochu Wyprowádźić/ porwie się gromádá motłochu/ Ochotni pánow swoich pełnić roskázánie: Wychodźże sám (wołáią) ty niebieski Pánie. RożAPam 33.
Cháłástrá dworska/ gawiedź/ motłoch/ szárápátká/ pácholstwo/ Asseclae, m. pl. Cicer. è turpissimo eius comitatu tres asseclae ‖ Sordiduli seruuli, Plaut. ‖ Circumpedes. à pedibus serui, Cicer. ὁ ὄχλος τῶν ἀκολούϑων. ὁι πρὸσ τοῖς ποσί. Kn 62.
Motłoch/ Numerus, Horat. Lambin. Vulgus, Salustius. vt apud Festum Serui. spira funium. Caeteri omnes vulgus fuimus. Magna promiscuae fortuna multitudo, Ammia[n]. ὁ συρφετὸς. v. Chałastra/ Podły. Kn 428.
Głupi motłoch/ gmin przeklęty/ Ná swą nędzę stękáią: Owych poczet wzgorę wźięty; A ći wdole zostáią. RaderBrudOst B12.
O woyskach ich, y o potędze y gotowości, niedoskonałą barzo czynił relatią: powiedał, że nie mają tylko kilka tysięcy Janczarów pod Commendą Baszy Białogrodzkiego, a drugie woysko że to tylko motłok, y żeby ich mógł kilkonastą tysięcy dobrych ludzi zwoiować. DiarSejm1672 18.
Z Tauru y z Tarsu, y z Cylickich lochow Idą y z Mallu; y z ostatniey Aegi Porusza Cylix męzow, nie motłochow Orient swoie wyprawia komiegi. LucChrośPhar 75.
W takim tedy hojnym szafunku klejnotu szlacheckiego nietrudno było wcisnąć się do nobilitacji ostatniemu motłochowi, gdy ani przytomności osób, ani wywodu zasług, ani nawet poznania kandydatów nie żądano; dosyć było wcisnąć się w listę do konstytucji, a potem przez fawor protektora i opłatę od pieczęci otrzymać diploma nobilitacji. KitPam 156.
*Motłoch, g. a. chalastra. Pöbel, Gesindel. les petites gens; racaille. T III 865.
Bo podobno dolne mieysce wielkich schodow Ratusznych nie byłoby wystarczyło tak wielkiey liczbie: y Jezuitom też nie przystało (iako chcącym się zawsze rożnić od drugich) żeby ich pospolitować z motłokiem. AbrasWszyscy 21.
Niewzywam cię do leniwego i gnuśnego spoczynku: niechcę tego, abyś twą rzezwość i żywość wrodzoną w ospalstwie, abo w miłych á zwyczaynych podłemu motłochowi rozkoszach miał zatapiać. SenPilchKrót 72.
Przez motłoch zaś i pospólstwo rozumiem tak pyszno przybranych Panów, jako też i chudobę. SenPilchKrót 87.
potrzeba długiego pasma wiekow, nim się zdarzy szczęśliwy ów Geniusz, który się na nich należycie pozna, a porzuciwszy uczone subtelności i romansowe doświadczenia, wzgardziwszy krzykiem motłoku i Fanatykow, na niewzruszonym tym fundamencie, nieśmiertelną budowlę sławy i pożytku dla rodzaiu ludzkiego ugruntuie. ŚniadJędMowa 21.
Więc ábyśmy te rozbić mogli rády, Trzebá nąm z Woyskiem udáć sięw Woło Y mieć ostrożne potym zdraycy ślády, Zeby mu iáko zgánić umysł płochy, Ani Tureckiey czekáć tu gromády, Anu y Háná przepuszczáć z Motłochy, Owszem przećiw nim ćiągnąć tráktem processem Iák tylko Dniestr ośiodłáią mostem. JabłSWUprow E3.

a) »bezimienna grupa ludzi określonego typu, gromada, hałastra«

Aleć i o pospolitym ludzi służałych motłochu nic dobrego po te czasy powiedzieć się nie może. MałpaCzłow 279.
Nie ufam w prawdzie, w płochym pospolstwa motłochu, Co dotąd, nigdy ieszcze, nie powąchał prochu, Lecz ośm tysięcy Węgrow, przywykłych do bitwy, Cztery tysiące, mężnych Polakow y Litwy. RzewWWład A3.
Teraz też widziemy, że w krótkim czasie niezmierne złoczyńców motłochy zebrał, tak z miasta, iako i ze wsi. CycNagMowy 38.
Iemu by tylko y nadętym koło tronu iego urzędnikom cześć y chwała należeć miały? a iabym się nieznanym y nieużytym między wzgardzonym Towarzyszow motłochem, po ciemnych piekła miał czołgać zakątach? Nie, wynaydę dzieła, nad któremi się zadziwione wzdrygnie piekło, y Szatan tedy... GesCarŚmierć 81.
Jakbym zá to nie wiem co dała, że WPan będąc w Paryżu Krola chyba przeiazdem widziałeś, bom się dosyć o tym nasłuchała, po co młodzi Kawalerowie do cudzych Kraiow wyieżdżaią, aby między naypodleyszym motłochem oszustow, dzikich się wyuczyli sentymentow, i szydzić potym powrociwszy z własnego Narodu. MarewPol 5.
Powtóre dokazali: że Porta, zamiast 40 tysięcy ludzi, iak przedtym, nie utrzymywała i połowy w Egypcie, składaiącey się tylko z motłochu rzemieślników, próżniaków i włóczęgów, którzy drzeli przed Mamelukami razem z pospolstwem Kairu. VolnNowicOpis 47.
Dorosłych záśię ludzi gmin y motłoch grzechámi obćiążony, po mieśćie się gdzie kto chce przebiega, iáki táki się weseląc y ráduiąc, choć doległośći nászych pospolitych ći własnie są przyczyną, y plagi Boskie ná nas pobudzili y obálili. BemKom 52.

2. przen. »coś o bardzo małej wartości, śmieci«

NJedźielę dźiśieyszą Polacy názywáią/ Niedźielą stározapustną/ to dla tego/ iż stárzy Polacy/ przyiąwszy Ewangelią z motłochem przysad ludzkich (bo przyszli byli ná czásy złe/ skáżone y zepsowáne w nabożeństwie) w tę Niedźielę zápusczáli/ to iest poczynáli brákowáć pokármámi Niedźiel dźiewięć: [...]. KraPos 93.
Początek tedy być ma woyny od tey złośći ktora częśćiey wywiera y grzechu ćię nábáwia/ kiedy ten herst vpádnie/ łácniey motłoch defektow inszych podławisz. AlvPakWyk 237.
Zkąd poszło że z rożnych żon, miał Krol wiele dzieci, Zmieszały się z Perłami motłochy y śmieci. DrużZbiór 106.
Przywiozł od niego nie tak odpis Królowi, iako raczey księgę, pustych słow motłochem, y uszczypliwemi na Króla obelgami napchaną. BohFŻycie 123.

Więcej cytatów w Korpusie Barokowym

Odsyłacze

Patrz: *MOTŁOSZEK.

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

MOTŁOCH