Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż
Odnotowano 163 cytatów z tego źródła
– Affektow wielkich y niepomiernych/ iako to zagniewania wielkiego/ abo też frasunku y smutku strzedz się trzeba. SykstCiepl 182.
patrz: AFEKT
– To iednák trzebá wiedzieć kiedy tę wodę będziesz dystyllował w Alembiku. SykstCiepl 135.
– Trzeci raz może doświadczyć tey wody przepuszczaiąc onę álbo distilluiąc w Alembiku. SykstCiepl 76.
– Toż widzieć się może y w dystylacyach nie tylko Alchimickich/ w ktorych oni/ iáko powiadáią/ y przyrodzenie przechodzą: ale y w prostym przepalániu/ y przepuszczániu wodek. SykstCiepl 11.
patrz: ALCHIMICKI
– [...] ták rátuy zdrowia ludzkiego/ ábyś rátuiąc czego drugiego nie popsował: iáko teraz czynią Alchimistowie. SykstCiepl 164.
– Żaden Anatomik ieszcze do tego czasu nie doszedł wszystkich roześcia y rozpuszczenia żył/ ktore są na niektorych mieyscach tak drobne iako włoski. SykstCiepl 14.
patrz: ANATOMIK
– Rurką v hantfosa/ ciekłaby woda na iedno mieysce nie przestaiąc puł godziny. SykstCiepl 183.
– Medycy [...] na tymże miejscu [ciemieniu] zwykli więc palenia czynić y aperturę żelazem rospalonym. SykstCiepl 184-185.
– Te siarkę Aptykarze nazywaią siarką żywą/ to iest Sulfur viuum. SykstCiepl 116.
– Klisterę/ iesli kto dostatni maiąc z sobą Aptekarczyka [...] łatwie wziąć. SykstCiepl 154.
– Zła to iest Argumentatia; siarka iest podpałem y paszą ogniom podziemnym ktore grzeią wody: toć tedy każda siarka powinna gorzeć. SykstCiepl 120.
– Te [wody rzeczne] bywaią do vżywania dobre/ ktore [...] Aspekt niebieski przy wypływaniu swem/ iako to Astrologowie nazywaią/ dobry y szczęśliwy maią. SykstCiepl 39.
patrz: ASPEKT
– Nawet te materie/ ktore w ziemi kopaią/ gdy ich palą tedy siarką śmierdzą/ iako Auripigment/ Sandaracha. SykstCiepl 91.
– Między wszystkiemi wiatry, ktore wyliczaią niemasz ciepleyszego iako Auster, ktory z południa wieie. SykstCiepl 83.
– Tákże ony báby słow świętych vzywáią/ y nie wspomináią Dyabłá/ ale wszytko nabożne słowá szepcą [przy leczeniu]. SykstCiepl 200.
patrz: BABA
– Ani oglądaycie się ná to by namniey/ co niektorzy báłámutowie báłámucą o roku przestępnym. SykstCiepl 151.
– Ani oglądaycie się ná to by namniey/ co niektorzy báłámutowie báłámucą o roku przestępnym. SykstCiepl 151.
– Iesli możesz dostáć nasienia ogórkowego/ bániowego/ y melonowego […] przetłukszy trochę wrzucisz w polewkę. SykstCiepl 155.
patrz: BANIOWY
– Nad nim [chorym] drzewiány skopiec zakryty/ ábo też hántfos/ ábo też báryłká iaka będzie postáwiona/ v ktorych cżopek ábo rurká wpráwiona iest. SykstCiepl 183.
– Bole vciekną, rychley w ten czas kiedy barszcz piiesz. SykstCiepl 202.
patrz: BARSZCZ
– Potym vwinąwszy się w botuch/ abo w prześcieradło/ zaraz niechay się położy w pościeli [po kąpieli]. SykstCiepl 162.
– beczołkę SykstCiepl 79.
– Rozumieią [ludzie] o tey chorobie [gośćcu]/ iáko o nieiákiey bestiey/ ktorey kiedy się czego zábáży/ tedy iey potrzebá dodáć/ áby iákiey szkody nie vczyniłá. SykstCiepl 201.
patrz: BESTYJA
– We wszytkich innych rzeczách/ ták żywiących iáko też bezdusznych/ záwsze się pokazuie ciepło przyrodzone. SykstCiepl 92.
patrz: BEZDUSZNY
– Sáma woda wedle swego przyrodzenia nie ma mieć żadney bárwy/ álbo fárby: y przeto onę Gręcy nazywáią [...] iákoby bezfárbna. SykstCiepl 71.
patrz: BEZFARBNY
– Przychodzą więc wielkie descensy; ktore potym nagłą śmierć [...] ábo sen vstáwiczny/ y bezmierny [...] zá sobą przywłoczą. SykstCiepl 147.
patrz: BEZMIERNY
– Nád tą wodą párzyć się iest rzecz bárzo pożyteczna/ y zdrowsza niż insze wszytkie párzenia ktorych báby bezrozumnie záżywáią. SykstCiepl 145.
– Znáyduie się niektora [nafta] z popielástey bárwy iákoby biáłáwa. SykstCiepl 118.
patrz: BIAŁAWY
– Y przeto ludziom complexyey słábey/ do tego białego ciáła/ gorącey wątroby y nerek/ nie záwsze iest pożyteczna tá wodá; y owszem często zaszkodzić może. SykstCiepl 171.
– A dla zrozumienia prostych: bielsza rzecz iedná może bydź niż druga/ słodsza iedná może bydź potráwá niż druga: y tak o wszystkich onych smákach rozumieć potrzebá. SykstCiepl 66.
– Wapno y mármor nie rychło od ogniá bieleią. SykstCiepl 81.
patrz: BIELEĆ
– Tám się pokaże prędko/ bądź popioł/ bądź marmor [...] Sáletrá/ bielidło. SykstCiepl 81.
patrz: BIELIDŁO
– Iesliż bielidło będzie/ tedy fus on czerwony będzie [w badanej wodzie]. SykstCiepl 82.
patrz: BIELIDŁO
– Georgius Agricola [...] kłádzie zá podżogę ogniá bitumen, to iest kliy/ ábo chceszli názwáć ropę abo naphthā . SykstCiepl 107.
patrz: BITUMEN
– Tedy ták ie znosi tá Iáworowska wodá/ że y śládu żádnego nie zostáwuie. Czegom ia sam ná sobie doznał/ gdym tákowych leszaiow y blach po ciele bárzo wiele miał. SykstCiepl 146.
– Náwet ná owe bláchy ktore po ciele się pokázuią/ co więc ludzie prości názywáią ośládámi/ y wiele báśni o nich plotą/ bárzo skuteczną może bydź tá wodá. SykstCiepl 146.
– Bárwy nie iednákowey iest káżda siárká/ ábowiem iedná iest żołta/ druga bledsza. SykstCiepl 117.
patrz: BLADY, BLADY, BLIADY
– Odpráwiwszy one/ [kąpanie w wodzie szklanej, cieplicznej] dopiero tym błotem okłáday członek chory. A dwoiakie iest używanie tego błocenia. SykstCiepl 193.
patrz: BŁOCENIE
– Vmacnia [błoto] y rozgrzewa [...] ná wszytkich mieyscách/ ná ktorych są abo suchych żeł wiele/ ábo błonek/ y wiązow ktoremi się iedná część do drugiey wiąże. SykstCiepl 192.
– Ktoby [...] ocży [...] co kátáráktámi á błonkámi porosły/ wodą tą lecżyć chciał: y wodzie/ y rádzie/ przygáná rychleysza/ niż ocżom popráwá. SykstCiepl 1452-143.
– Ieszczem żadnego [medyka] nie słyszał/ ktoryby roskazował błotem tey wody [cieplicznej, leczniczej] członek chory okłádać. SykstCiepl 191.
patrz: BŁOTO
– Tedy błotem tey wody [cieplicznej, leczniczej] [...] może prędko zabieżeć [opuchlinie]. SykstCiepl 144.
patrz: BŁOTO
– Wiele pomoc może táż wodá y ná chirágry/ y ná podágry/ ná scyatiki/ y ná bolenie członkow [...]. SykstCiepl 145.
patrz: BOLENIE
– Drugi przypadek bywa/ że z páry tey wody [Sklanej] często więc głowá niektorych boliwa. SykstCiepl 165.
– Cassiam Tama Indos. rospuść w wodzie podrożnikowey: ábo borakowey. SykstCiepl 166.
– [Ludzie] poczęli z nienagłá tychże wod używáć do takowychże chorob ludzkich/ to iest kiedy kto miał nerek rzezánie/ bol kámienny [...]. SykstCiepl 132.
patrz: BÓL
– Ale gdzieby iednák w ielitach pozostałá tá wodá/ czego się domyślic możesz/ jeśliż pácyent czuie odęcie/ y rospiránie w żywocie/ do tego wiatry y huczenie po brzuchu: tedy day klisterę z teyże wody przydawszy ábo hiery/ ábo ktorego innego lekarstwa. SykstCiepl 179.
patrz: BRZUCH
– Powiádáią że v Filaku byłá iedná niewiástá/ ktora miáłá zplwány (iáko to zowią) y iuż byłá wyciekłá y wyschłá/ y mężowi iuż byłá obmierzłá (iákoż oprocz tego dosyć iest plugáwy narod niewieści) chciáłá się dla tego w sadzáwce ciepliczney (ktorey ieszcze dla zdrowia nie vżywáli) utopić: gdzie iż vtonąć nie mogłá dla miáłkości oney wody/ ták się iey zstáło/ iáko iednemu ktorego służebnicá iego otruć iaszczurką/ dla sprosności oney choroby y brzydliwości chciáłá/ á oná iego vzdrowiłá [...]. SykstCiepl 132.
– Oleykiem rucianym w cebuli wielkiey vsmáżonym/ meaty one w vszu záwárte zátykáiąc [pomożesz uszom]. SykstCiepl 143.
– Ták ná potym ludziom ná insze fluxy zaleciła/ że y teraz w niemałey cenie iest tá wodá. SykstCiepl 132.
patrz: CENA, CENA, CZYNA
– Wziąć tákże wody gárniec y postáwić ią ná słońcu/ álbo też iesli dni chłodne są/ w izbie ciepłey/ y nie nákrywáć oney niczym. SykstCiepl 77.
patrz: CHŁODNY
– Nie zániedbyway syrupow/ tákże y konfektow zażywáć chłodzących. SykstCiepl 166.
– Y przeto ná gorące choroby wynáleźli lekárstwá chłodzące: ná zimne/ zágrzewáiące. SykstCiepl 139.
– Dziewiąty y ostátni przypadek podczás przypada/ ostrość vryny/ którą rzezánie w pendencie y częste chodzenie z wodą pobudza. ale y ten przypadek rzádki iest przy kąpániu w tey wodzie: częściey więc się przytrafia tym ktorzy onę piią. SykstCiepl 168.
– przeklęci czarci SykstCiepl 200-201.
patrz: CZART
– Odpráwiwszy one/ [kąpanie w wodzie szklanej, cieplicznej] dopiero tym błotem okłáday członek chory. A dwoiakie iest używanie tego błocenia. SykstCiepl 193.
patrz: CZŁONEK
– Te [wody rzeczne] bywaią do vżywania dobre/ ktore [...] Aspekt niebieski przy wypływaniu swem/ iako to Astrologowie nazywaią/ dobry y szczęśliwy maią. SykstCiepl 39.
patrz: DOBRY
– [...] podobno głęboko w ziemi pod onemi wodami ogień iest; y do tego niebarzo żarliwy y gorący/ y przeto nie może przez onę grubość abo miąszość ziemie wodzie oney dosycić ciepła. SykstCiepl 121.
patrz: DOSYCIĆ
– [...] takowe wody [mętne] maią bydz doświádczáne nabarziey distillaciami [...]. SykstCiepl 64.
– [...] bywaią [...] potráwy gorzkáwe/ drugie też bárzo słodkie/ ktore názywaią niektorzy po Polsku droykie [...]. SykstCiepl 66.
patrz: DRÓJKI
– Y przeto Dniepr ktory ná pułnocy płynie/ bárzo grubą má wodę/ że y ryby ktore w niem łowią/ bárzo są złe iákoby drwá gryzł/ áż gdy one w inszą wodę przesadzáią/ tedy przez nie mały czás zstawaią się lepsze/ iáko tego káżdy może doświádczyć pod Kijowem/ y ná inszych mieyscách . SykstCiepl 40.
patrz: DRWA
– [...] suchoty właśnie po Polsku máią bydź názwáne/ kiedy kto płucá ma owrzedziáłe/ y vstáwicznie pluie/ z ktorą phlegmą y ropą wszystkie práwie istność ciáłá wypluwa [...]. SykstCiepl 46.
– A phlegmatyk zechceli w konfekcie [lek]/ niechayże tákowy ma przy sobie. SykstCiepl 156.
patrz: FLEGMATYK
– Tász wodá kiedy wielitách náyduie się/ abo phlegmisko iákie grube/ ná kształt Skłá rospuszczonego/ iáko więc w kolkách bywa/ gdy w ielitách tákie rospieránie náchodzi/ nie ináczey iákoby pal iáki ábo klin zábiiał/ y iednę rzecz od drugiey rozdzierał y rozbiiał: tákowym bolom/ tá wodá bądź to przez krysterę/ iáko też y przez vstá bárzo może bydź pomocna. SykstCiepl 144.
patrz: FLEGMISKO
– Ná przykład/ wezmie górę ábo sámo ciepło/ ábo też cholerá/ ktora iest gorąca y sucha; pewna rzecz iesli się znieci oná gorącość wewnątrz przy siłách/ prędko też zaymie się gorączká: a iesliż w pádnie do iakiey częsci ciáłá/ bądź zwierzchu/ bądź też wewnątrz/ rodzą się roźe [!]: ábo też iesli w mozg/ szaleństwá/ bole głowy cięszkie y ostre/ y iákoby kłocie y rozdzieránie czyniące. ták że iesli przewycięży zimno/ y pocznie gásić ciepło przyrodzone: álić wnet národzi się phlegmiská plugáwego nie máło; z kąd potym iesliż wątrobá oziębnieie/ puchliná: ieśliż mozg; álić páráliże/ cierpienie ábo ręki/ ábo nog [...]. SykstCiepl 138.
patrz: FLEGMISKO
– Affektow wielkich y niepomiernych/ iako to zagniewania wielkiego/ abo też frasunku y smutku strzedz się trzeba. SykstCiepl 182.
patrz: FRASUNEK
– [...] ná kształt fumarol Neápolitáńskich ludzie vbodzy [...] dym w tákie vszy [chore] puszczáć mogą. SykstCiepl 189.
patrz: FUMAROLA
– Może też bydź pomocna tá wodá piskowi y głuchości w uszách [...] SykstCiepl 142.
– Albowiem gdy w uszach ábo ropá ábo zálężenie/ ábo też głuchość z pełności się náyduie; tedy ná kształt fumarol Neápolitańskich ludzie ubodzy [...] dym w takie uszy puszczać mogą [...]. SykstCiepl 189.
– Uszom tenże pożytek tá wodá we Skle dać może: gdy w nich ropá ostrupienie/ zálężenie ábo głuchość z pełności iáka się náyduie [...]. SykstCiepl 143.
– Y przeto Dniepr ktory ná pułnocy płynie/ bárzo grubą má wodę/ że y ryby ktore w niem łowią/ bárzo są złe iákoby drwá gryzł/ áż gdy one w inszą wodę przesadzáią/ tedy przez nie mały czás zstawaią się lepsze/ iáko tego káżdy może doświádczyć pod Kijowem/ y ná inszych mieyscách . SykstCiepl 40.
– A kogo niestanie ná to; niechay gruszkę vpiecze ozimą/ y po iedzeniu onę zie/ á po niey niech nic nie piie. SykstCiepl 165.
– [...] wodá studzienna bárzo iest pożyteczna tákowym ludziom/ bo y oziębia/ y potym grubością swoią onę wilgotność gorącą/ ostrą/ y iákoby gryzącą vśmierza y miarkuie [w żołądku]. SykstCiepl 38.
patrz: GRYZĄCY
– Y przeto Galenus powiáda/ że niektórzy purgowáli się piiąc wodę siárczáną: y Tralliunus dáwáł ie więc/ gdy kto miał iákie bolenie y gryzienie w ielitách. SykstCiepl 169.
patrz: GRYZIENIE
– Naprzod tedy zła to iest Argumentatia; siárká iest podpałem y paszą ognióm [!] podziemnym ktore grzeią wody: toć tedy káżda siárká powinná gorzeć [...]. SykstCiepl 120.
patrz: GRZAĆ
– Posita caussa, ponitur effectus. Iáko to: Ogień grzeie y pali: toć kędy będzie ogień/ pewna rzecz záraz y palenie y grzánie musi bydź: tákże siárká ciepłe czyni wody. SykstCiepl 89.
patrz: GRZANIE
– Tá moc ma inszą ániżeli pierwsza odwilżáiąca/ álbowiem iest y oziąbiaiąca: gdyż mało co od przyrodzenia swego odstąpiłá/ przeto tesz przymioty ma/ ktore y samá wodá nie grzana. SykstCiepl 44.
patrz: GRZANY
– [...] ktora [woda] z wielkim wichrem y wiátrem gwałtownie leie/ y z częstem y strasznem grzmieniem y łyskaniem/ takowa nie iest dobra y nie chwali iey Hippokrates. SykstCiepl 36.
– Zabáwki potrzebá mieć wdzięczne y vcieszne/ y prace pomierne: Bo iáko prożnowánie y gnusność/ do prac człowieká nikczemnym czyni/ y zdrowia go zbawia; ták też y prace zbytnie y gwałtowne zdrowie ludzkie psuią y tárgáią. SykstCiepl 181.
patrz: GWAŁTOWNY
– Wody te Iáworowskie raz názywáią ták [...] że nie dáleko miastá Iáworowá K. J. M. milá dobra odległe [...]. SykstCiepl 133.
patrz: JAWOROWSKI
– Iest drugie prágnienie więtsze: kiedy w dołku (os ventriculi názywamy) y wżołądku samym/ wysuszona iest wilgotność/ ledwie nie przyrodzona. to ták vlecżym: weźmi vlepku fiiołkowego trzećią cżęść kieliszká; y przyley do niego ptysánny/ y to wypiy: tedy vgáśisz tákie prágnienie. SykstCiepl 166.
– Y przeto ogień gore ták długo/ poki zstawa drew/ iáko skoro spali one/ á nie przyłożysz/ nátychmiast gáśnie/ á gdzie będziesz przykładał/ vstáwicznie gorzeć będzie: także y w kaganku ták długo się świeci y ogień wydáie/ dokąd ma dostátek ábo oleiu/ abo szpiku; tákże y w świecy poki zstáie wosku/ ábo łoiu [...]. SykstCiepl 105.
patrz: KAGANEK
– Woda dobra ta iest/ ktora nie z kałuż/ nie z ieziorá płynie/ ani przez te mieyscá/ kędy kruszce iakie są: do tego iest przezroczysta/ żadne[go] smáku áni zapáchu niemaiąc/ kału albo błotá ná dnie niema. SykstCiepl 34.
patrz: KAŁUŻA
– Do te[go] iezierne wody y kałużne/ w tey się zamykaią: te wszyscy ganią/ tak ci ktorzy pisali o gospodárstwie wieyskiem iako y inni: á to dla tego/ że wodá stoiąca iest iako bez dusze/ gdy się bowiem rusza vstáwicznie y z mieysca na mieysce płynie/ w ten czás iest żywa wodá. SykstCiepl 38.
patrz: KAŁUŻNY
– [Ludzie] poczęli z nienagłá tychże wod używáć do takowychże chorob ludzkich/ to iest kiedy kto miał nerek rzezánie/ bol kámienny [...]. SykstCiepl 132.
patrz: KAMIENNY
– Nie zániedbyway syrupow/ tákże y konfektow zażywáć chłodzących. SykstCiepl 166.
patrz: KONFEKT
– Prawdá to iż ták iest/ ále gdy będźie pátrzyć ná miąższość y ná grubość ziemie/ pewna rzecż że więcey iest źiemie ániżeli wody: bo to powierzchne rozlanie wody po wszystkiey źiemi we dwoy nasob zda się bydź y iest więsze niżeli sámá źiemia/ iáko tego dowodzą Astrologowie y inszy Kosmográphi: iednák że głębokość y miąższosć źiemie nie iest porownána z wodą/ ábowiẽ kędykolwiek iest wodá/ tám wszędy iest pod nią źiemiá/ á nie wszędy wodá pod źiemią iest. SykstCiepl 22.
patrz: KOSMOGRAF
– Druga rzecż iest/ ktora nam przed ocży przekłáda coś y piękneo/ y vćiesznego. álbowiem rzeki rozmáitym swem biegiem źiemię iáko pásámi iákiemi przepásuią y przedźieláią/ y gránice ludźiom iedne od drugich dźieląc cżynią/ iáko to może obacżyć káżdy v Kosmográphow ták stárych iáko y teráznieyszych. SykstCiepl 21.
patrz: KOSMOGRAF
– W kráinach záś ktore leżą ná południe/ bárzo máło się nayduie wod ták płynących/ iáko y stoiących/ iż tám rzadko kiedy deszcż widáć/ ále piaszcżyste/ y suche te kráiny od wszystkich Kosmográphow bywáią opisowáne. SykstCiepl 6.
patrz: KOSMOGRAF
– Náiadszy się/ iáko naspokoyniey się zachowáć: lub to lekkuchno sobie chodząc po mieszkaniu; lub też śiedząc zabawiáć się miłymi y vćiesznymi rozmowami; á nie spáć. SykstCiepl 177.
– Y przeto ná gorące choroby wynáleźli lekárstwá chłodzące: ná zimne/ zágrzewáiące. SykstCiepl 139.
– Ma ieszcze Hippokrátes ieden znák/ kiedy mowi/ Aqua quae citò calefit, et citò refrigeratur, leuissima, Iákoby chciał rzec/ że tá wodá naylepsza ktora iest naylżeysza/ albo nayleksza. [...] ktora woda gdy iey vżywamy/ w żywocie álbo w żołądku także y w ielitach nie długo się bawi/ y nie obciąża wnątrza/ ale prędko bądź przez stolce/ bądź też y przez vrynę przechodzi y przebiega/ tá iest woda lekka. SykstCiepl 34.
– Do tego ieszcże/ káżda rzecż ktora ma żyć y pokarm dáć ćiáłu/ potrzebá pierwey niżeli będźie obroconá w pokarm/ aby byłá zkupiona y zgrubiała/ y áby w sobie miáłá iákąś lipkość: bo niemoże bydż pokarm obrocony w istność tego ktoremu iest pokármem/ áżby pierwey był przypodobiony ćiáłu/ potym przylepiony: y/ że ták iákoby rzekę/ przykliiony á to bydź nie może/ ażby przygrubszym oná rzecż stáłá się/ ktora má bydź pokármem. SykstCiepl 28.
– Przeto y my ták rozumieć mamy/ że bądź gorącosć tych wod/ bądź też ćiepło/ bądź letność nie co innego w nich spráwuie iedno ogień. SykstCiepl 96.
patrz: LETNOŚĆ
– Chorobá tá/ ácż zda się tylko bydź we włosach; ále kto wiádom z cżego się włosy rodzą/ łatwie y tego może doyść; co zá przycżyná/ y co zá máterya iest tego skręcenia włosow [...]. SykstCiepl 202.
patrz: ŁATWIE, ŁATWO
– Zebymći tego wielkiemi dowodámi nie pokázował/ przypatrz się iedno owym Niemcom co tak cżynią/ także łaziebnikom/ y wszystkim onym ktorzy w łazni służą/ iakoć są nadobni/ mogłby drugim iáko śmierćią w ćiemnośćiach dźieći straszyć. SykstCiepl 50.
– Lupánia głowy/ puł głowy bolenia tá wodá ratowáć może/ powietrza ruszenie/ skurcżenie vst/ szyie; ábo inszych cżłonkow drżenie. SykstCiepl 142.
patrz: ŁUPANIE
– W nozdrzách będą li krosty/ łupieże/ mięso nárosłe/ (Polipum y odenas zowią) tą wodą ciepliczną rátowáć się mogą. SykstCiepl 143.
– To iuż ták odpráwiwszy/ dopiero iuż wstąp do wánny; ále nie o raz ciało ponurzay w tey wodzie/ ale z lekka á z lekká ciáło w nię wpuszczay y ponurzay: to iest / pierwey nogi/ potym łysty wpuść / y ták po lekku wszystko ćiáło/ áż do samey szyie. SykstCiepl 158.
patrz: ŁYST, ŁYSTA
– Oleykiem rucianym w cebuli wielkiey vsmáżonym/ meaty one w vszu záwárte zátykáiąc [pomożesz uszom]. SykstCiepl 143.
patrz: MEAT
– I czego ani salsą/ ani drzewem/ ani też innemi lekarstwy wysuszającemi nie możemy więc w nerkach i w męcherzu/ także i w pendencie uleczyć: tedy szczęśliwie i z wielkim podziwieniem/ te wszytkie przypadki bywają uskramiane. SykstCiepl 144.
– Dla tegoż Gálenus dobrze powiedział: że w namnieyszey rzecży człowiek może obacżyć/ gdy się zechce pilno przypátrowáć tym trzem rzeczom/ Stworzyćielá mądrości/ mocy/ y dobroći: y niemniey w pcżole/ y w musze/ niż we słońcu to się okázuie/ gdyż iednákowa iest mądrość/ dobroć/ y moc/ w tych podłych rzeczach/ iáko y w niebieskich świádkách: to iednák przydawszy/ áby non materia rerum consideretur, sed ipsum artificium in materia. SykstCiepl 4.
patrz: MUCHA
– Izali one wody [...] nie trąciełyby y nie pachnęłyby wapnem [gdyby po nim płynęły]. SykstCiepl 86.
– Niechay onego pácyentá kto potrąca áby nie spał. SykstCiepl 186-187.
patrz: PACJENT
– Oná nagła goracość ná ciáło ludzkie pádáiąca/ iakoby kąsa ciáło. SykstCiepl 158.
patrz: PADAĆ
– Padewskimi cieplicámi názywáią; iże blisko miástá Padwi w mili y daley/ te wszytkie one wody ciepliczne wynikáią. SykstCiepl 133.
patrz: PADEWSKI
– Fallopius záleca tego Medyká Padewskiego. SykstCiepl 100.
patrz: PADEWSKI
– Medycy/ chociaz iuż niezłe początki maią podane od Medykow Padewskich/ niechcą się zakręcić około niey [choroby]. SykstCiepl 199.
patrz: PADEWSKI
– Ciepło Słoneczne vstáwicznem paleniem y wárzeniem/ subtelnieysze y ciensze cząstki oney wody morskiey ku gorze wyciąga. SykstCiepl 73.
patrz: PALENIE
– Medycy [...] ná tymże mieyscu [ciemieniu] zwykli więc palenia czynić y áperturę żelázem rospalonym. SykstCiepl 184-185.
patrz: PALENIE
– Vpominam tedy wszytkich tych/ ktorzy wysługę iáką znáczną máią od tey pániey francy. SykstCiepl 198.
patrz: PANI
– Pácyent [...] niech się Strzeże Pániey Wenery tak kąpiąc się w wodzie/ iáko też odpráwiwszy iuż wodę. SykstCiepl 163.
patrz: PANI
– Niemasz iuż áni fránce áni páralyżow/ áni kurczu [...] iedno gościec. SykstCiepl 206.
patrz: PARALIŻ
– Do tego po lekku będziesz pił á nie duszkiem / iako mowią / abyś tylko on napoy wody odpráwiał zá godzinę: á kiedy iey będzie wiele / zá pułtory godziny. SykstCiepl 175.
patrz: PO LEKKU
– Gdy siárki trochę weźmie/ ábo wącha/ ábo się nią podkurzy/ tedy mu poruszy phlegmę z vst. SykstCiepl 117.
– Ten [ogień] nie zkąd inąd swoię podpáłę y trwałość ma/ iedno [...] z siárki samey. SykstCiepl 120.
– Ogień káżdy bez podpału nie może bydź, á iż ogniá podźiemnego podpałem iest ropá, ábo kliy, y śiárká. SykstCiepl 104.
– Widomeć są iey owoce/ ábo ná głowie/ ábo też ná pendenćie/ pod cżás y ná łonie: ale istotá iey/ y zepsowania krwi iakoby stopień iáki/ nie iest poiętny y widomy. SykstCiepl 196.
patrz: POJĘTNY
– Chorobá też sámá (iesliż chorobą mamy názywáć to pokręcenie włosow) niepotrzebuie tey wody [kołtun]. SykstCiepl 205.
– Tákowych tedy lekkomyślnych y głupich rozumienia iest o tey chorobie pokuckiey gośćcu. SykstCiepl 202.
patrz: POKUCKI
– Piszą iż w Arabiey iest iedno miásto/ w ktorym z sztuk soli mury y domy są pomurowáne/ ktore spoiáią wodą miásto wapná. SykstCiepl 67.
patrz: POMUROWANY
– ...bądź to będą strupy [...] krosty suche ábo zropione: gdy się w niey [wodzie] kto będzie ponarzał y kąpał [...] wyleczy się. SykstCiepl 145.
– To iuż ták odpráwiwszy/ dopiero iuż wstąp do wánny; ále nie o raz ćiało ponurzay w tey wodźie/ ale z lekka á z lekká ćiáło w nię wpuszcżay y ponurzay: to iest/ pierwey nogi/ potym łysty wpuść/ y ták po lekku wszystko ćiáło/ áż do samey szyie. SykstCiepl 158.
patrz: PONURZAĆ
– ...náwet pieniądze w mieszku ktorekolwiek będą srebrne ábo posrebrzone/ wszytkie od namnieyszego do nawiętszego z śmiedźieią; że kto tego nie świádom/ będźie rozumiał że to pieniądze są fałszowáne: wszákoż prętko się przećię może wychędożyć/ bo nic nie vymnie tym áni wagi/ áni krasy pieniądzom oná śmiádość/ kiedy kto poobćiera: á kiedy kto vpuśći w tę wodę srebro tedy pocżernieie. SykstCiepl 135.
– Nad to/ gdyby płynąc dopiero wody nabywały onych przymiotow/ tedy przytráiáłoby się cżęsto/ iżby raz była barźiey śiárcżysta/ drugi raz mniey/ wedle tego/ iakoby prędko płynęłá przez ono mieysce/zkądby mogła nabydź takowych przymiotow/ cżęśćią gdy będżie raz popędzoná od wiátru/ álbo też od cżego inne[go]: drugim rázem zaś leniwiey popłynie/ gdyż wodá cżasem prędzey płynie/ cżasem też pomału. SykstCiepl 57.
patrz: POPĘDZONY
– Nerki też zránione y phlegmą zátkáne; ták że porániony męcherz/ bá y pendent: tá wodá ták doskonale lecży/ że żadna rzecż nad nię inna lepiey. SykstCiepl 144.
patrz: PORANIONY
– Y iesliż ktora zwykłá przed czasem płód poroniwáć; tedy nád tą wodą párzyć się iest rzecz bárzo pożyteczna. SykstCiepl 145.
– Ná przykład/ kiedy owo kto zgłodnieie/ nie mogą się wszystkie cżąstki nápełnić onych potraw/ ktore bywaią do żołądká włożone/ ale iako prędko do żoładka przyidą/ tak prędko bywaią porywáne od wątroby y od śił: toż rozumiey y o pragnieniu. SykstCiepl 47.
patrz: PORYWANY
– Y ná to Medykowi pámiętáć potrzebá; że stárcom zgrzybiáłym bárziey może bydź szkodliwa á niżeli pożyteczna tá woda; ponieważ w onych iuż nie wiele ciepłá przyrodzonego iest/ ktore więtszym ciepłem tey wody Skláney snádnie może bydź potłumione y zágászone. SykstCiepl 149.
– przeklęci czarci SykstCiepl 200-201.
patrz: PRZEKLĘTY
– Trzeci raz może doświadczyć tey wody przepuszczaiąc onę álbo distilluiąc w Alembiku. SykstCiepl 76.
– PRzystałoby opisáć teraz przyrodzenie siárki y kliiu [...]. SykstCiepl 110.
– [...] to prawdá/ iż wodá iáko iest żywiołem szczerym/ pokármu y ożywienia dáć nie może/ ále iż te násze wszytkie wody nie są szczere/ iáko się iuż powiedziáło/ przeto mogą dáć pokarm/ gdyż máią w sobie kondicye ktore wlaśnie przystoią pokarmowi. SykstCiepl 31.
– SNadźby iuż przystało skończyć tę książkę: ponieważ iużechmy o tey wodzie we Skle to odprawili y nauczyli/ co y przystoyna wiedzieć/ y cosmy ná początku obiecáli. SykstCiepl 195.
patrz: PRZYSTOJNA
– Te [rzeki] bywáią do vżywánia dobre/ ktore po ziemi dobrey płyńą [!]/ y z mieyscá dobreg[o] wynikaią/ y Aspekt niebieski przy wypływániu swem/ iako to Astrologowie názywáią/ dobry y szcżęsliwy máią: nád to/ z obfitego źrzodłá y słodkiego/ y w dálekie ziemice y kráie prędko bárzo pływáią/ y ná wielu mieyscach kamienisty grunt/ piászcżysty/ y z wielą rumu y gliny pomieszány máią [...]. SykstCiepl 39.
patrz: RUM
– Przychodzą więc wielkie descensy; ktore potym nagłą śmierć [...] ábo sen vstáwiczny/ y bezmierny [...] zá sobą przywłoczą. SykstCiepl 147.
patrz: SEN
– Powiádáią że v Filaku byłá iedná niewiástá/ ktora miáłá zplwány (iáko to zowią) y iuż byłá wyciekłá y wyschłá/ y mężowi iuż byłá obmierzłá (iákoż oprocz tego dosyć iest plugáwy narod niewieści) chciáłá się dla tego w sadzáwce ciepliczney (ktorey ieszcze dla zdrowia nie vżywáli) utopić: gdzie iż vtonąć nie mogłá dla miáłkości oney wody/ ták się iey zstáło/ iáko iednemu ktorego służebnicá iego otruć iaszczurką/ dla sprosności oney choroby y brzydliwości chciáłá/ á oná iego vzdrowiłá [...]. SykstCiepl 132.
patrz: SPLWANY
– [...] á poznasz że ona wodá iuż ledwie nie wszytká z ciáłá wyszłá/ pátrząc w onę śklenicę/ w ktorąś wodę puszczáł. SykstCiepl 176.
– Do tego nie tylko ten pożytek wodá czyni/ ále też grube y miąższe potráwy iákoby rozpuszcza/ y rzedsze czyni dla tego/ áby mogły przez śćiskłe y ćiásne żyły przechodzić. SykstCiepl 31-32.
patrz: ŚCISKŁY
– Iednák áby łatwiey y snádniey mogłá y prędzey przeyść: iesliż chcesz áby przez ielitá wyszłá/ tedy dasz wprzod wypic manny rospuszcżoney abo w polewce śliwowey/ ábo też w wodźie iákiey inney [...]. SykstCiepl 176.
patrz: ŚLIWOWY
– [...] ktorzy ludzie chcą się vdáć zá świątobliwe/ y bárzo trzeźwie/ tedy częstokroć podkurzáią sobie twarz siárką. SykstCiepl 117.
– [...] wodá przywiedźioná do pożytku y wiádomośći ludzkiey byłá ktorym innym sposobem iedno experientią/ to iest doświádcżeniem: y przeto ták powiáda/ że vżywánie Cieplic/ iest to lekárstwo Empiricorum; to iest tych ludźi/ ktorzy bez żadney náuki chodzą około zdrowia ludzkiego/ y z tráfunku iáko ślepa kokosz ná źiárno trafi/ ták oni też więc vlecżáią choroby. SykstCiepl 129.
patrz: ULECZAĆ
– Abo też vcżynić węzełek z rożey/ z sándálow/ y z naśienia szcżąwo- wego; y octem skropić/ ábo w nim vmácżáć/ y dáć mu wąchać. SykstCiepl 168.
patrz: UMACZAĆ
– PRzystąpmy iuż teraz do sposobu vżywánia tey wody Sklaney: ktory iż iest cżworáki; ieden kiedy kto się w oney kąpie/ y w wánnie śiada: drugi kiedy onę kto piie: trzeći kiedy kto Ductiey/ to iest/ strumieniá y z wierzchu ná głowę ábo też ná inny cżłonek z puszcżania dla wysuszenia ábo vmocnienia onegoż cżłonku vżywa: cżwarty y ostátni iest/ kiedy się kto nad párą tey wody parzy. SykstCiepl 149.
patrz: UMOCNIENIE
– Wtora nauka iest ma pilno oko obroćić Doktor ná complexią/ y ná vsposobienie y vstosowánie (habitum corporis zowiemy) ćiáłá: ábowiem chorobie może bydź pomocna tá wodá w napoiu/ ále ćiału może bárzo szkodźić. SykstCiepl 171.
– Przychodzą więc wielkie descensy; ktore potym nagłą śmierć [...] ábo sen vstáwiczny/ y bezmierny [...] zá sobą przywłoczą. SykstCiepl 147.
patrz: USTAWICZNY
– Tym tedy wszytkim chorobom tá wodá Sklána/ ktore się nápomniáły/ pożytecżna iest: á innym ktore ábo gorące są/ abo też z przycżyny gorącey pochodzą/ nie tylko pożytku żadnego nie cżyni/ ále co więtsza/ wielkie vszcżerbienie zdrowia/ náostátek y śmierć przynieść może. SykstCiepl 146.
– Cżęśćią też ż chorobámi przybywáią/ ktoreby mogły bydź porátowáne ále iż ćiáłá máią álbo nápełnione/ albo złemi wilgotnośćiámi záplugáwione: á ná to/ áni żadnego uplenienia przed tym nie cżynili/ áni też żadnemi lekárstwy vśmierzáiącemi/ iákoby ćiáłá chore y zápsowáne gotuiącemi/ tych wilgotnośći nie pomiárkowáli/ dla tegoż z więtszem nárżekániem y bolmi/od niey odieżdzáią. SykstCiepl 2.
– [...] częstokroć widywáne były ták gory iáko tez y polá/ z ktorych zewnątrz ziemie wynikáły y wypadáły ná wierzch ognie. SykstCiepl 101.
patrz: WIDYWANY
– Dziewiąty y ostátni przypadek podczás przypada/ ostrość vryny/ którą rzezánie w pendencie y częste chodzenie z wodą pobudza. ale y ten przypadek rzádki iest przy kąpániu w tey wodzie: częściey więc się przytrafia tym ktorzy onę piią. SykstCiepl 168.
patrz: WODA
– Galenus tedy mowiąc o ciepłych wánnach/ troiákie one bydź powiada [...]. Pierwszą kładzie wolną/ ktora áni iest zimna/ áni gorąca/ áni też ciepła/ ále ták vmiarkowána/ że nic w oney zbytnie nie czuć [...]. SykstCiepl 43.
– Tákże w Indiey gorá iest Oromenus názwána/ w ktorey iáko w kámiennych gorách kámienie wycináią/ ták tám sol: y większy dochod Krolowie máią z soli/ á niżeli z złotá álbo pereł. SykstCiepl 67.
patrz: WYCINAĆ
– Ná ostátek [napiszę] czeg[o] też przestrzegáć máią ludzie po wysiedzeniu wanien/ albo piciu oney [wody]. SykstCiepl 3.
– [...] káżdy ktory chce mieć porátowanie zdrowia od niey [wody]/ powinien wysiedzieć w niey godzin pięćdziesiąt. SykstCiepl 160.
– [...] wysiedzisz iuż ták wiele dni [w wodzie]/ że ratunek znáczny y oczywisty będziesz miał [...]. SykstCiepl 163.
– [...] wysiedzi pácyent godzinę abo pułtory w wánnie [...]. SykstCiepl 162.
– Gdy tedy ciáłá násze ták dobrze pomiárkowáne są w tych czterech rzeczách/ w cieple/ w zimnie/ w suchości/ y wilgotności: w ten czás też możemy one názwáć zdrowemi/ y dobrze pomiárkowánemi; ále gdy ktore z nich wykroczy z przyrodzenia swego/ y ná drugie się zwáśniwszy/ y zwycięstwo otrzymawszy ono zátłumia/ á sámo się roskrzewia; natychmiast ciáło ludzkie zdrowym bydź nie może; ále chorobá się rodzi tákowa/ iákowa iest oná ábo wilgotność/ ábo też iákowość/ to iest qualitas, po łácinie przezwyciężáiąca. SykstCiepl 138.
– A iesliż do zimná oná suchość iest przyłącżona; tedy ostátek ieszcże ciepłá przyrodzonego zátłumi się: y będzie przyprowádzone ono ciáło/ ad marasmum senilem. SykstCiepl 140.
– To podobieństwo niema mieyscá/ gdyż wapno nie gászone/ zstawa się tákowym spaleniem wielkiego ogniá/ y zostáie w onym kámieniu/ iákoby iáka żagiew/ ktora/ gdy wody náleią/ trochę iákoby śćisnąwszy sie do kupy/ potym náwierzch sie vkázuie: á skoro ná wierzch wynidźie trochę pocżekawszy nisczeie y iuż więcey nie rospala się/ byś y nawięcey wody nálał: SykstCiepl 90.
patrz: ŻAGIEW
– Do tego ten nász ogień bez żagwi/ ábo pokármu nie może wytrwáć/ y przeto kiedy nie má co palić/ y sam gáśnie: á tám ten ktory iest żywiołem/ nie potrzebuie żadnego podpału/ áni żagwi/ áby trwał. SykstCiepl 98.
patrz: ŻAGIEW
– Trzeci sposob iest rodzenia się pomieszanych wod/ ktory práwie z trafunku bywa/ y ktory sposob wszyscy kładli/ ktorzy iedno o cieplicach cokolwiek pisali: to iest/ kiedy woda płynie po siarczystem dnie ziemie/ álbo też po tákowych ktore żelażną ma w sobie máterią/ albo innego iákiego kruszczu: tedy płynąc po oney ziemi/ bierze w się y mocy cokolwiek/ y przyrodzenia y zapáchu onego kruszcu. SykstCiepl 59-60.
– Ták tedy iuż postánowiwszy że wodá iest źimna y wilgotna/ do tego że szcżerego żywiołu wody trudno dostáć/ potrzeba się náucżyć/ ktora iest naylepsza wodá do vżywánia ták ludźiom iáko y inszem źwierzętąm żywiącym. SykstCiepl 27.
patrz: ŻYWIĄCY
– Na to on tak odpowiada. Iż wedle przyrodzoneg[g]o práwá żywiołá wszystkie sa pod posłuszeństwem niebá: [...] SykstCiepl 16.