Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż
PromMed 1716 oryginał
Promptuarium medicum ...

http://polona.pl/item/7921288/1/
Odnotowano 263 cytatów z tego źródła
– W około rány trzebá záwsze kłáść plastry chłodzące, áby zápalenia nie dopuszczáły. PromMed 130.
patrz:
– Item ieżeliby się zápalenie y opuchliná ná wrzod zábieráłá, co się nayczęściey przydaie, ná ten czas przykłádá plaster odmiękczaiący y chłodzący. PromMed 166.
patrz:
– Inne Czapeczki przeszywáne z rozmáitych zioł, głowie służących zażywáią częstokroć ná zawrot y bol głowy z zimney przyczyny, iáko w Meláncholicznych áffekcyách. PromMed 20.
patrz: AFEKCYJA
– Purgánse w tey áffekcyey są też pożyteczne. PromMed 63.
patrz: AFEKCYJA
– Weźmi Koperwasu zwyczáynego gran pięć, wody czystey pułtory kwaterki, przeważ troche, iák się ustoi, zley z wierzchu czystą wodę, od spodu nie mieszáiąc: w tey wodzie námocz senesu obránego z szypułek trzy ćwierci łotá, Agáryku to iest Modrzewiowey gębki puł łotá, wierzchołkow Centuryey sczyptę, námocz przez noc, názaiutrz przyważ y przecedź, wycisniy dobrze, w tey polewce rospuść Mánny Kálábryny łotow trzy álbo cztery, znowu przecedź, przyday troche Dryákwi ieżeli masz dobrą, inaczey day pokoy, day wypić ciepło wolnego dniá od paroxyzmu. PromMed 4.
patrz: AGARYK
– Weźmi Senesu z szypułek obránego łotow pięć. Rhabarbarum przedniego, Agáryku białego, oboygá potrzy łoty. PromMed 36.
patrz: AGARYK
– Na pozbycie Kataru naypewnieysze lekarstwo dieta, agitatie, poty. PromMed 89.
patrz: AGITACYJA
– Odiąwszy od ognia, położ lijek szerokim końcem na garku, a rurkę akomoduy w ucho, aby przezeń para w niego szła. PromMed 102.
– Napoy zwyczáyny ma bydź Mleko Owcze, álbo Ośle, álbo wodá z drzewá Brzozowego [...] lubo samá przez się przewarzána, lubo przez alembik przepalona. PromMed 17.
– Day [choremu] Dryakwi, lubo Hyácinthu, lubo Alkermesu. PromMed 153.
– SZczęśliwy prostych, zioł rożnych przymioty, Znáiący skutki, y táiemne cnoty. Beśpieczniey káżdą chorobę ziołámi, Vleczyć może, niż Pánáceámi. Pewniej niż z Złotá, drogą essencyą, Z Pereł, z Korali, z Ambry Alchimiią. Tinktury, sole, sztucznie wyciągnione, Z rożnych metallow, istności robione. [...] Pzewyższy [!] skutkiem, czásem pospolita, Zieliná prosta, w chorobie záżyta. PromMed 3 nlb..
– Leczenie w pierwszym y drugim stopniu należy naywięcey ná alimentách, odtrość krwi temperuiących, iako są bulliony, Galarety, polewki cielęce, Kápłonie, Kuropátwie. PromMed 17.
patrz: ALIMENT
– Likwor spędzáiący z oczu wszelkie błanki, zaćmienia, bielmá [...] Weźmi Tutiey subtelne [...] z wodką Rożaną utártey y wysuszoney, Aloesu przedniego, Kámfory, káżdego po ćwierci łotá. PromMed 29.
patrz: ALOES
– Aloesu wypłokánego puł ćwierci łotá, Miodu białego pátoki cztery łoty, zmieszay y zápuszczay w kąciki oczu. PromMed 31.
patrz: ALOES
– Insi zaś warzą tylko same drzewo Gwajakowe, przydawszy rogu Jeleniego, y Antimonium przetłuczonego. PromMed .
patrz: ANTYMONIUM
– Żaby z Wężami maią wielką antipatią. PromMed 150.
patrz: ANTYPATYJA
– Gdy się pokarm zsiada w piersiach. Gryść ustawnie Hanysz, lubo nasienie Kopru włoskiego. PromMed 113.
patrz: ANYŻ, ANYŻ, HANYŻ
– Weźmi [...] Gałganu, Cytwaru, po łocie Hanyszku szczyptę. PromMed 162.
– Gdy chory powoli z ciała opada, apetyt do iedzenia traci. PromMed 41.
– Applikacia pijawek na wnętrzne hemoroidy, ktore Caaras nazywaią iest niebeśpieczna. PromMed 86.
patrz: APLIKACYJA
– Trafia się częstokroć białogłowom, że pokarm w piersiach zgęstnieie, z czego piersi sie zapalaią nabrzmiewaią y twardnieią, czemu gdy się w czas nie zabieży, rodzi się apostema. PromMed 112.
patrz: APOSTEMA
– Iakim sposobem te sole robią się, wiedzą Aptekarze, lecz y tu w Aptece domowey naydziesz iako się robić maią. PromMed 7.
– Bursztynu utartego, siarki, oboyga po trzy łoty, mieszay, a ieżeliby gęsto było, przyley trochę oliwy, będziesz miał plaster nad inne osobliwszy arcana. PromMed 38.
patrz: ARKANUM
– Krew przez usta zwykła dobywać się z rożnych mieysc, to iest albo z głowy albo z arteriey oddechowi służącey. PromMed 81.
patrz: ARTERYJA
– Ieżeliby gwałtowny przypadł Paroxyzm [...] pod nos podkurzać pierzem Kuropatwim, albo starą skorą Węgorzową, albo asafaetidą. PromMed 127.
patrz: ASAFETYDA
– Gdy kto nie ostrożnie zażyie Arszeniku albo Auripigmentu, albo Razgielu. Naprzod postrzegszy że zażyie kto trucizny, zaraz daway Oliwy po łyszcze. PromMed 158.
– Także kąpiel z Zioł ná to bywa dobra, ziołá są te: Bábká, Cypris, Dziewánná. PromMed 121.
patrz: BABKA
– Oleiek Terpentynowy Sosnowy[...] Bálsam biały, Terpentyná [...] pędzą zátrzymáną urynę. PromMed 64.
– Item ná tosz iest rzecz bárdzo dobra záżywáć Bálsamu czarnego w tymże konfekcie Rożowym. PromMed 82.
– Kádzenia rożne ná kátar nieco pomagáią, iáko Bursztynem, Storáxem, skorkámi Brzozowemi […] Łuczywem etc. Item frikacye […] bánki, Enemy, są pożyteczne gdzie tego potrzebá. PromMed 290.
– Płuca Báránie świeżo przykłádáne, znacznie stánowią krew zbytnie odchodzącą z kądkolwiek. PromMed 84.
patrz: BARANI
– Leczą [...] wárząc [...] te ziołá: Barszcz ogrodny, Mech leśny, Ománowe korzenie, Łopian y z korzeniem, Wierzbowe liście, Konrádek, Bárwinek, Bożedrzewko. PromMed 88.
patrz: BARWINEK
– Na głuchotę wetrzyi Pizmo w báwełnę y włoż w ucho, niech tám záwsze będzie. PromMed 100.
patrz: BAWEŁNA
– Inne affekcye ktore się wiążą przy tey chorobie nie opisuią się dla przedłużenia, albowiem bawiący się kuraciami, wiedzą iako im radzić. PromMed 81.
– Krwi upuścić y z powtorzeniem [należy] z żyły Bázyliki, lub z medyánny, ieżeli siły pozwolą. PromMed 161.
patrz: BAZYLIKA
– Item weźmi dennych bedłek ktore Crepitus lupi zowią, rozetrzyi y przyłoż. PromMed 84.
– Item ná Rożą zwyczáyną Weźmi skorek ze Bzu zielonych, skrop ie álbo zmocz gorzałką ciepłą, wyząwszy mierno, przyłoż, czyń to często. PromMed 108.
patrz: BES, BEZ, BEZ
– Obżarty iák bestya, z káżdym się poswárzy, Po pysku, y po bokach, często mu [pijakowi] się zdárzy. PromMed Przemowa, 2..
patrz: BESTYJA
– Lepiey zmaczawszy prześcierádło, obwinąć w nie chorego, nie nákrywáiąc, lecz y to nie bárdzo bespieczno dla nagłego iakiego pároxyzmu. PromMed 99.
– Tym winem uleczyć możesz bespiecznie Kwártánę choćby y zástárzáłą. PromMed 5.
– Weźmi Betoniki to iest Bukwice, Szałwij, Májeranu, [...] kwiátu Roży polney, káżdego po garści, warz w Winie ná poły z octem, obłoż tym głowę. PromMed 157.
patrz: BETONIKA
– Na szum, bębnienie, y piszczenie w uszach. Weźmi wosku, przyday troche żywice. PromMed 102. 5.
patrz: BĘBNIENIE
– Item weźmi świeży białek od iáiá, ubiy dobrze, zmieszay z serwetką álbo z wodą z Iáłowcem przewárzoną day wypić. PromMed 65.
– Oleiek Terpentynowy Sosnowy[...] Bálsam biały, Terpentyná [...] pędzą zátrzymáną urynę. PromMed 64.
– Weźmi Senesu z szypułek obránego łotow pięć. Rhabarbarum przedniego, Agáryku białego, oboygá potrzy łoty. PromMed 36.
– Dla dzieci, gdy się uryná zátrzyma. Weźmi Bursztynu białego, oczek Rákowych, oboygá zárowno, utrzyi subtelno, daway [...] w wodce Poziomkowey przycukrowawszy. PromMed 64.
– Weźmi wierzchołkow Centuryey, Rzezuchy ogrodney biało kwitnącey [...] PromMed 5.
patrz: BIAŁO
– O Suchotách. Z náuki suchot: naprzod gdy chory ustáwnie kászle, á przytym tym z flegmą odchodzącą przez kászel, tedy owedy pokázuie się krew, co iest znákiem naypewnieyszym, wyiąwszy białogłowy, ktorym lubo często krew z káślem y znácznie odchodzi, iednák w suchoty nie záwsze, y owszem rzadko wpadáią. PromMed 41.
– A ieżeliby byo w uchu zápalenie wielkie, zmieszay białek od iájá z pokármem białogłowskim, maczay chusteczki cienkie y kładź w uszy. PromMed 101.
– Item weźmi másłá młodego nie słonego, wosku żołtego zárowno, rospuść nad ogniem, iak przestydnie, przyday białek od iájá ubity, umieszay, násmaruy bibułę y przyłoż, czyn to dwá rázy ná dzień. PromMed 104.
patrz: BIBUŁA
– Znaki kiedy się ząbki máią dzieciom puszczáć: Naprzod gdy dziecię pálce álbo co innego ustáwicznie do ust kłádzie y zuie [...] gdy się dziecię rospala, tákże gdy dziąsła bieleią. PromMed 27.
patrz: BIELEĆ
– Item do bielenia y czyszczenia zębow służą te rzeczy. Chleb pszeniczny upalony, Pumex kilkákroć rozpalony y gászony, Korale czerwone, kostki Daktyłowe, Popioł z Lulki po wykurzeniu Tytuniu. PromMed 24.
patrz: BIELENIE
– Iako ząby bielić y chędożyć. Weźmi lubo Krzemień lubo Kámykow z rzeki, upal ie ták naylepiey żeby zmiękły utrzyi ná proszek [...] tym proszkiem kiedy poránek wycieray zęby, y wypłokuy wodą ciepłą, przylawszy troszkę octu, będą czyste y białe. PromMed 24.
patrz: BIELIĆ
– Likwor spędzáiący z oczu wszelkie błanki, zaćmienia, bielmá, nie zástárzáłe mákuły. PromMed 29.
patrz: BIELMO
– Podstaw pod nos chorego blachę żelázną rospaloną, żeby na nię krew kápáłá. PromMed 98.
– [...] są guziki w pośrodku twarde zrastáiące się, ktore nie ták są boleiące iąko uprzykrzone, osobliwie chodząc. PromMed 87.
– Ná rozpędzenie nábrzmiáłych y boleiących hemoroidow. Weźmi porow Cybule, upiecz w popiele, rozwierć, przyday śmietany, zmieszay y przykłáday. PromMed 86.
– Item tráfia się często lubo to z klęczenia częstego, lubo z inney przyczyny opuchnienie kolana tak wielkie, że podczás będzie iák bochen chlebá, á nie boleiące áni zápalone [...]. PromMed 166.
– Gdy się w piekielnym ogniu ciáło poczerniáłe stráwić nie da, ná ten czás trzebá go brzytwą oderznąć ász do [miejsca] bolącego, przestrzegáiąc, áby suchych żył nie tykáć [...]. PromMed 128.
– [...] inne w ktorych się wydáią po ciele mákuły czerwone, sine, czarne, bolączki, Dymienice etc. PromMed 9.
patrz: BOLĄCZKA
– Item Pijawek na wierzchu głowy stáwienie tám gdzie się kość spaia, pomocne ná wiele głownych chorob y ulżenia boleści, tákże hemoroidow otworzenie, dawne głowy bolenia oddala. PromMed 21.
patrz: BOLEŚĆ
– Pomocne tákże są tu máterace z zioł do przykłádánia ku sercu. Zioła są te: Melissa, Borak, Miodunká, Fijałki, Roża, párząc ie w winie dobrym. PromMed 154.
patrz: BORAG, BORAG, BORAK
– Weźmi Aloesu, Miry, Bobrowego stroiu, Száfránu, Boraxu Weneckiego (ktory Purysem zowią) káżdego po puł ćwierci łota, Rhabárbarum łot, utłucz wszystko ná subtelny proszek, włoż do Mozdzierzyká, wley troszkę Winá. PromMed 119-120.
patrz: BORAKS
– [...] okłádánie krowieńcem, uśmierza bol, ále nie każdy ten smrod znieść może. PromMed 107.
patrz: BÓL
– Item kto iest podległy tey chorobie ma mieć áperturę ná ręce. Item kąpieli z Lagru álbo z bráchy pomocne bywáią. PromMed 107.
patrz: BRAHA
– Ná Popryszczenie brodawek u piersi Białogłowskich. Weźmi wodki Bábczáney kwáterkę, włoż do niey Merturij dulcis ćwierć łota, subtelno utárszy, zmieszay y przykłáday maczaiąc chusteczki. PromMed 114.
patrz: BRODAWKA
– Są guziki w pośrodku twarde zrastáiące się, ktore nie ták są boleiące iáko uprzykrzone, osobliwie chodząc. Inne zowią się Thymi tesz podobne brodawkom, spod mające wąski, á wierzch szeroki, z ktorych podczas dobywa się krew. PromMed 87.
patrz: BRODAWKA
– Item ziele Celidonia ma osobliwą moc ná brodawki. Item zwiąż od spodu brodawkę iedwabiem álbo lepiey końskim włosem, prędko oderznie ią, potym posyp Hałunem palonym y zmaczawszy chustkę śliną przyłoż. PromMed 132.
patrz: BRODAWKA
– Item oleykiem Migdałowym smárowanie broni zepsowania twarzy. PromMed 106.
patrz: BRONIĆ
– Item Proszek broniący poronienia. Weźmi Korzenia Wężowniku skrupuł, Czerwcu, nasienia Bábczánego, nasienia Portulaki, po puł ćwierci łotá. PromMed 117.
patrz: BRONIĆ
– Wiele białychgłow máią swoie sposoby do używánia broniące poronienia. PromMed 117.
patrz: BRONIĆ
– Dla oddalenia gorączki day proszek táki, weźmi Rákowych oczek, rogu Ieleniego subtelno tártego, Bursztynu, szczeki Szczupakowey, káżdego zárowno. PromMed 114.
– Dla dzieci, gdy się uryná zátrzyma. Weźmi Bursztynu białego, oczek Rákowych, oboygá zárowno, utrzyi subtelno, daway [...] w wodce Poziomkowey przycukrowawszy. PromMed 64.
– Gwałtowny wicher, gdy wstánie burzący Obáli chátę, pryztłucze y głowe. PromMed Przemowa, 4.
patrz: BURZĄCY
– Gwałtowny wicher, gdy wstánie burzący Obáli chátę, pryztłucze y głowe. PromMed Przemowa, 4.
patrz: BURZYĆ
– Weźmi łáyná Bykowego swierżego, soli prostey, oboygá zarowno, rozmąć Winem iák kásze obrzednią, przywarz. PromMed 127.
patrz: BYKOWY
– Item bol zębow usmierzáiące rzeczy są te: korzeń Celidoniey, Piołyn, Cząber, Rozmaryn. PromMed 23.
– Weźmi porow Cybule, upiecz w popiele, rozwierć, przyday śmietany, zmieszay y przykłáday. PromMed 86.
– Item wyciśni sok z korzenia álbo cybul, álbo lilij białych, przewarz go z miodem, odszymowawszy, daway potrosze, znácznie spędza puchlinę. PromMed 45-46.
– Item weźmi żołci Wołowey, wysusz, przyday Aloesu, Miry zárowno, zmieszay z sokiem Cybuli, przykłáday. PromMed 86.
– Item tráfia się że ná ięzyku wyrasta brodawká, weźmi listek Celidony, rozetrzyi w pálcách, przyłoż, trzymay puko możesz, potym inszy przyłoż. PromMed 132.
– Item bol zębow usmierzáiące rzeczy są te: korzeń Celidoniey, Piołyn, Cząber, Rozmaryn, korzeń Hebdowy, Piretrum, korzenie Száleiowe, wárząc w otcie y przykładáiąc. PromMed 23.
– Item weźmi ślimakow ile chcesz, włoż do naczynia ołowiánego, lubo cynowego, posyp solą. PromMed 132.
– Item weźmi Rodzenkow wielkich y Fig, ieżeli mieć możesz, włoż ná Misę cynową, lub z gliny. PromMed 94.
– Wodká Centáureowa z ziela z wodą wypaloná, piiąc ią iest dosyć skuteczna. PromMed 7.
– Dobry oleiek z Glist, álbo same Glisty, rozwierć z białego chlebá ośrodką, przylawszy mleká tym okłáday. PromMed 77.
patrz: CHLEB, CHLEB, KLEB
– Item weźmi glist ziemnych sporo, wypłocz ie, włoż do donice, przyday osrodki chlebá białego, żołtkow od jáiá, kámfory y soli, przyley winá ile potrzebá, rozwierć, rozłoż ná chuscie, obłoż ná usmierzenie bolu. PromMed 37.
patrz: CHLEB, CHLEB, KLEB
– Item upiecz Jábłko w zarzewiu, wyimi z niego sam gąszcz czysty, przyday trochę ośrodki Chlebá pszennego, Pokármu białogłowskiego, Sáletry szczyptę, umieszay, przykłáday ná oczy zápalone. PromMed 29.
patrz: CHLEB, CHLEB, KLEB
– Item záżywáć lekarstw mierno chłodzących, áby wątrobę chłodząc, żołądká nie oziębić, co iest pospolita. PromMed 161. PromMed 161.
– Záczym gdy nábrzmieią y zápalą się, przykładáć czopki chłodzące y rospędzaiące. PromMed 86.
– Item Emulsie to iest mleczká robione z nasienia Dynowego, Málonowego, Ogorczánego, Máku etc. tákże Iulepy chłodzące są dobre, osobliwie z máczku Polnego. PromMed 93.
– Naprzod ieżeliby tá áffekcya to iest zátrzymánie uryny, [...] pochodziło z zápalenia nerek, albo gorącości uryny, dawszy chłodzącą Eneme, krwi upuścić. PromMed 136.
– Naprzod w káżdey gorączce pożyteczne są enemy chłodzące y odwilżáiące, tákie álbo podobne. PromMed 11.
– Item ieżeliby się zápalenie y opuchliná ná wrzod zábieráłá, co się nayczęściey przydaie, ná ten czas przykłádá plaster odmiękczaiący y chłodzący. PromMed 166.
– W około rány trzebá záwsze kłáść plastry chłodzące, áby zápalenia nie dopuszczáły. PromMed 130.
– Przyday chmielu ná proch utártego tylesz masłá nie słonego, y wosku ile potrzeba. zrob máść, ktorą smáruy ták przełamane dzieci, iáko y rupture máiące. PromMed 161.
– Tráfia się tesz chorobá gwałtowna ktora názywa się Cholera, to iest ustáwiczne womity z gorączką wielką. PromMed 142.
– Item ná tosz iest rzecz bárdzo dobra záżywáć Bálsamu czarnego w tymże konfekcie Rożowym. PromMed 82.
patrz: CZARNY
– Záczym gdy nábrzmieią y zápalą się, przykładáć czopki chłodzące y rospędzaiące. PromMed 86.
patrz: CZOPEK
– Item do bielenia y czyszczenia zębow służą te rzeczy. Chleb pszeniczny upalony, Pumex kilkákroć rozpalony y gászony, Korale czerwone, kostki Daktyłowe, Popioł z Lulki po wykurzeniu Tytuniu. PromMed 24.
– Item weźmi dennych bedłek ktore Crepitus lupi zowią, rozetrzyi y przyłoż. PromMed 84.
patrz: DENNY
– RZadko się tá chorobá tráfia i bárdzo nie beśpieczna, osobliwie gdy będzie ták głębokie spánie, że się chorego docucić nie można [...]. PromMed 157.
– Item ná ukąszenie iákiego iádu, záwiąż záraz wzgorę nad raną dobrze aby się iad nie rozchodził w gorę, potym obmyi ránę wodą, w ktoreyby wrzała Ruta przysoliwszy, potym przyłoż Dryakiew z Czosnkiem utártą kilká rázy, daley dogaiay máścią należytą. PromMed 150.
patrz: DOGAJAĆ
– Iakim sposobem te sole robią się, wiedzą Aptekarze, lecz y tu w Aptece domowey naydziesz iako się robić maią. PromMed 7.
patrz: DOMOWY
– Obżarty iák bestya, z káżdym się poswárzy, Po pysku, y po bokach, często mu [pijakowi] się zdárzy. PromMed Przemowa, 2..
patrz: DZIKI
– Naprzod w káżdey gorączce pożyteczne są enemy chłodzące y odwilżáiące, tákie álbo podobne. PromMed 11.
patrz: ENEMA
– Naprzod ieżeliby tá áffekcya to iest zátrzymánie uryny, [...] pochodziło z zápalenia nerek, albo gorącości uryny, dawszy chłodzącą Eneme, krwi upuścić. PromMed 136.
patrz: ENEMA
– O Suchotách. Z náuki suchot: naprzod gdy chory ustáwnie kászle, á przytym tym z flegmą odchodzącą przez kászel, tedy owedy pokázuie się krew, co iest znákiem naypewnieyszym, wyiąwszy białogłowy, ktorym lubo często krew z káślem y znácznie odchodzi, iednák w suchoty nie záwsze, y owszem rzadko wpadáią. PromMed 41.
– Item Weźmi Dryakwi, Kámfory, Pieprzu, káżdego potrosze, zmieszay z gorzałką, wpuszczay potrosze w ustá záráżonego, żeby flegma odchodziła, á ieżeliby mowę strácił, nácieray mu tym ięzyk, álbo oleykiem Hányszkowym, álbo Bursztynowym, álbo Iáłowcowym, lub Rozmárynowym. PromMed 58.
– O Záwrocie Głowy. Zwyczáyna tá iest affekcya Pijakom, lecz procz tego z innych przyczyn bydź może, to iest, albo z pełności żołądká gdy się do niego náściąga flegmy, cholery, á w ten czás chory ma nauseam y sposobność do zrucenia. PromMed 91.
– Puchliná bywa troiáka, pierwsza wodnista, w ktorey całe ciáło nábrzmiewa. Druga wietrzna w ktorey żywot iáko bęben nádęty, á insze części ciáła suche. Trzeciá zmieszána, to iest flegmista z wietrzną atricularis zwána. PromMed 44.
– [...] gdy potrzebá przykłáday ná rány, zgoisz káżdą należycie, ieżeliby otok znácznie odchodził, przykłáday fleytuszki, á ná wierzch plaster. PromMed 170.
– Prości ludzie máią zwyczay że skoro iádowity gad ukąsił záraz nápijáią się swoiey własney uryny y ráne nią obmywáią. PromMed 151.
patrz: GAD
– Item na wypędzenie z domu wszelkiego gádu to iest Wężow, Zab, etc. Weźmi siárki, ziela Piretrum, kadź często po domu. PromMed 151.
patrz: GAD
– Odiąwszy od ognia, położ lijek szerokim końcem na garku, a rurkę akomoduy w ucho, aby przezeń para w niego szła. PromMed 102.
patrz: GARNEK
– Gdy się przyda nábrzmiáłość y zápalenie gárdłá, lubo wewnątrz lub powierzchu, weźmi Ięczmieniá, spal go w garnuszku ná węgiel, utrzyi, zmieszay z miodem, obłoż gárdło, powtorz ieżeli będzie potrzebá. PromMed 83.
– Weźmi Jáłowcu utłuczonego, stochmalu ze Młyna, Rzodkwi ná tartle utártey, gorzałki, Mydłá, Oliwy, káżdego ileć się zda, zmieszay w garnuszku, zálep pokrywką, upraż, rozłoż ná chuście y przyłoż ciepło. PromMed 153.
– Weźmi wierzchołkow Centuryey, Rzerzuchy ogrodney biało kwitnącey, Ruty, Piretrum, Piołynu, kázdego suchego po dwie szczypty, Gentiány, Cytwaru, Dzięglowego korzenia, káżdego po puł łotá, Cynámonu białego ćwierć łotá, Miry pułtory ćwierci łotá, senesu obránego, Rhabarbarum, Gębki Modrzewiowey, to iest Agáryku, po pułtorá łotá [...]. PromMed 5.
– Item weźmi nasienia krokosowego garść, przetłucz, przyday Modrzewiowey gębki łot, Ománowego korzenia łot, Lukrecyey łot, uwarz to wszystko w mleku przecedziwszy, daway pić często potrosze. PromMed 54.
– [...] w tey wodzie námocz senesu obránego z szypułek trzy ćwierci łotá, Agáryku to iest Modrzewiowey gębki puł łotá, wierzchołkow Centuriey sczyptę, námocz przez noc, nazáiutrz przywarz y przecedź, wycisniy dobrze, w tey polewce rospuść Manny Kálábryny łotow trzy álbo cztery [...]. PromMed 4.
– Weźmi [...] korzenia Piwoniowego, Gáłgánu, Cynámonu, gałki Muszkátowey, Kárdamonu, Kubebow, Imbieru białego, Cytwaru, káżdego po ćwierci łotá, Senesu obránego, Rhabarbarum, oboyga po trzy łoty, Modrzewiowey gębki łot, Salis Tartari trzy ćwierci łotá, wszytko przetłukszy y pokraiawszy włoż do worká [...]. PromMed 59.
– W tey wodzie namocz senesu obranego z szypułek trzy ćwierci łota, Agaryku to iest Modrzewiowey gębki puł łota. PromMed 4.
– Bursztynu utartego, siarki, oboyga po trzy łoty, mieszay, a ieżeliby gęsto było, przyley trochę oliwy, będziesz miał plaster nad inne osobliwszy arcana. PromMed 38.
patrz: GĘSTO
– Tráfia się tesz chorobá gwałtowna ktora názywa się Cholera, to iest ustáwiczne womity z gorączką wielką. PromMed 142.
patrz: GORĄCZKA
– Dla oddalenia gorączki day proszek táki, weźmi Rákowych oczek, rogu Ieleniego subtelno tártego, Bursztynu, szczeki Szczupakowey, káżdego zárowno. PromMed 114.
patrz: GORĄCZKA
– Item kostki trzy grániáste, ktore się znáyduią w Głowách kárpiowych, máią osobliwą moc krew utrzymywáć, ná proch utárszy, dáć záżyć, lecz máią bydź wybieráne z żywych kárpi nie z wárzonych. PromMed 98.
patrz: GRANIASTY
– Item wezmi Laudani Opiati grano iedno, umieszay z konfektem Rożowym, day záżyć to naypewnieysza. PromMed 121.
patrz: GRANO
– Item weźmi z Apteki Laudani Opiati gráno iedno, zmieszay z Dryakwią, day záżyć, ustánie. PromMed 97.
patrz: GRANO
– Weźmi nasienia Száleiowego biało kwitnącego, Máku białego, oboygá po ćwierci łotá, kámieniá czerwonego od urázu, Korali czerwonych, oboygá po puł ćwierci łotá, Kámfory gran dwánaście, uczyń subtelny proszek, daway go po puł ćwierci łotá, iest doświádczony. PromMed 121.
patrz: GRANO
– Ubodzy niech Bobek gryzą. PromMed 164.
– [...] tákże pomocną rzecz iest często grysć Rzeżuchę, albo Nasturtium, álbo Cynámon biały, álbo gryś tabakę, kto do tego zwyczáyny. PromMed 164.
– Item ná bolenie w stáwách. Weźmi wody wapienney garniec, włoż do niey siárki utártey puł funtá, warz ász záczerwienieie, przyday Gryszpanu tártego łot, maczay chusty y okłáday ciepło, służy to y ná zástárzáłą podagrę. PromMed 37.
– Przytym násyp worek Prosem, praż go w mleku y przykładay, często odnawiáiąc, álbo grzeiąc w mleku. PromMed 113.
patrz: GRZAĆ
– Weźmi grzankę chlebá, potrząśnij ią Cynámonem, Gwoździkámi, Gałką, zley Winem gorącym y przyłoż, álbo násmáruy Dryakwią tesz grzankę y przyłoż á dla prostych potrząśnij pieprzem y solą. PromMed 156.
– Przyuczyć się iey, życzyłbym káżdemu, Przełamáć nałog, gwałt uczynić sobie, Choć y z trudnością, sprzeciwić się złemu; Będzie ku zdrowiu, y życia ozdobie. PromMed Przemowa 3.
patrz: GWAŁT
– Naprzod ieżeli nie gwałtownie odchodzi, to iest z przestawániem, tákiego płynienia utrzymywáć nie trzebá, ieżeli záś gwałtownie z osłábieniem chorego, záraz puścić krew z nogi y z powtorzeniem dla odwrocenia oney. PromMed 97.
– Item gdy gwałtownie ciecze, postaw báńke cyrulicką pod piersią z tey strony, z ktorey krew idzie, álbowiem iedną zwyczáynie dziurką idzie, nayczęściey lewą, rzadko obiemá. PromMed 98.
– Item w gwałtownych womitach postaw báńkę dużą nád żołądkiem, ustáną prędko, potym przykłáday máterace. PromMed 142.
patrz: GWAŁTOWNY
– Ite[m] w gwałtownym odchodzeniu dobra rzecz báńki stáwiáć ná sucho ták ná krzyżach iáko y po ciele. PromMed 122.
patrz: GWAŁTOWNY
– Item szczawik Záięcy warz w wodźie, piy codźiéń z ráná miásto herba Thee. PromMed 154.
patrz: HERBATE
– Item weźmi źiela ktore się Wątrobnym názywa, po łaćinie Hepatica nobilis, ususz zażyway ták iák Herba Theae. PromMed 163.
patrz: HERBATE
– Prości ludzie máią zwyczay że skoro iádowity gad ukąsił záraz nápijáią się swoiey własney uryny y ráne nią obmywáią. PromMed 151.
patrz: JADOWITY
– Item Emulsie to iest mleczká robione z nasienia Dynowego, Málonowego, Ogorczánego, Máku etc. tákże Iulepy chłodzące są dobre, osobliwie z máczku Polnego. PromMed 93.
patrz: JULEP
– Zkąd Podagry, gorączki názwáne Hektyki, Zkąd boleści w junkturách, w biodrách Scyátyki. PromMed 1.
patrz: JUNKTURA
– Item spal Mysz ná popioł, prześiawszy y utárszy subtelno, day záżyć w Káwie, álbo w czym chcesz. PromMed 66.
patrz: KAFA, KAFFA, KAWA, KAWA
– Item przydáie się naygorszá áffekcya w śiedzeniu, to iest Fistułá z ktorey wychodźi wilgoć czásem w znáczney wielośći y rożnego koloru, leczyć się ma sprycowániem, decoctionibus consolidantibus etc. adstringentibus, meat ma bydź rozszerzony korzeniem konsolidy, álbo Fijałkowym, y często się przydáie że tymże meatem ochodzą excrementá y uryná, rzadko tá chorobá uleczyć się da, y w wielką mizeryą y boleśći człowieka wpráwiá. PromMed 87.
patrz: KONSOLIDA
– Item do bielenia y czyszczenia zębow służą te rzeczy. Chleb pszeniczny upalony, Pumex kilkákroć rozpalony y gászony, Korale czerwone, kostki Daktyłowe, Popioł z Lulki po wykurzeniu Tytuniu. PromMed 24.
patrz: KOSTKA
– Weźmi [...] nasienia Ruciánego, ziela kotczy mięty ná proch utártych po skrupule, zmieszay daway po skrupule w wodzie, w ktoreyby wrzało korzenie Tormentilli, ábo w Káwie, na noc. PromMed 66.
patrz: KOTCZY
– Ubodzy ludźie ktorych nie stáć ná leki, niech moczą w piwie Jáłowiec, chrzan, wierzchołki Sosnowe, to piwo niech piią, ná poty niech wárzą Łopionowe korzenie, y polewkę niech piią, co znácznie poty pobudza. PromMed 76.
patrz: LEK
– Item záżywáć lekarstw mierno chłodzących, áby wątrobę chłodząc, żołądká nie oziębić, co iest pospolita. PromMed 161.
– WEźmi korzenia Liśiego ogoná, źiela lenku Pánny Máryey, przewarz w wodźie, przecedź, w tey dekokcyey námocz Senesu łot: przyday Salis Tártari ćwierć łotá, mocz przez noc, názaiutrz przywarz, przecedź, wyćiśniy, rospuść Mánny dwá álbo trzy łoty, znowu przecedź, y day ćiepło wypić. PromMed 63.
patrz: LENEK
– Item weźmi liśćia Slazowego Fijałkowego, Sáłaćiánego, Rumienku nostrzeku, pokray, włoż do Máteráczyka, ktory praż w mleku, y przykłáday letnio ná ucho. PromMed 101.
patrz: LETNIO, LETNO
– Item weźmi Gryszpanu ćwierć łotá, Háłunu puł łotá, Koperwásu, Minij, po ćwierći łotá, utrzyi wszystko subtelno, náley Winá pułtory kwáterki, Gorzałki łyszkę, umieszay, postaw w ćieple przez trzy dni, mieszáiąc, potym przecedź, maczay w tym likworze kisteczkę, y dotykay ran, przestrzegáiąc áby chory nie połykáł y śliny, á po káżdym zápuszczeniu, niech płocze wodą, w ktoreyby wrzało liśćie Ligustrowe álbo Bárwinek [...]. PromMed 139-140.
patrz: LIGUSTROWY
– WEźmi Roży nie roskwitłey obráney funt, Cukru dwá funty wody kwártę, wley wodę ná koćiołek, iák wezwre wsyp Rożą wyśianą przez przeták, niech wre as zmięknie dopiero włoż Cukier y smaż poty az lipnąć będźie sok w pálcách, schoway do naczynia iák dobrze ostydnie, nakryi, potrząśni z wierzchu Cukrem, y schoway. PromMed 226.
patrz: LIPNĄĆ
– Sol z łáien Gołębich iest osobliwa, tákże z łodyg Bobowych, Z Iáłowcu, y innych rzeczy, tákimże sposobem robić się máią, iáko masz wyżey naukę. PromMed 242.
patrz: ŁODYGA
– Item inni leczą ie kąpielámi wárząc w wodźie te żioła: Barszcz ogrodny, Mech leśny Ománowe korzenie, Łopián y z korzeniem, Wierzbowe liśćie, Konrádek, Bárwinek, Bożedrzewko, dźiewánne. PromMed 88.
– Ná suche strupy z łupierzámi. Weźmi wierzchołkow Centuriey, kobylego szczawiu z korzeniem, Bożego drzewká, skory dębowey, káżdego po gárści, Aloesu prostego utártego, Háłunu, ileć się zda, warz w ługu z głąbow kápustnych zrobionym, tym myi głowę, á po zmyciu smáruy oleykiem z orzechow Włoskich. PromMed 110-111.
– Wodki sercu służące. ROżowa, Borákowa, Szczawiowa, Melisowa, Miodunczana, Lewándowa, Rozmárynowa, Szałwiowa, z kwiećia Lipowego, Máćierzankowa, Fijałkowa, Rućiana. PromMed 198.
– Item weźmi Bukwice, Máćierzanki, Rumienku, pokray, włoż do worká, przeszyi, upraz ná rynce zlawszy ługiem, wyiąwszy, przyłoż ćiepło, często odnawiáiąc maczánie. PromMed 25.
patrz: MACZANIE
– Weźmi Olbrotu, Siárki, Mummiey przedniey, zębá Kiernoźiego uskrobánego, kwiátu Máczku polnego suchego, káżdego po iednym skrupule, uczyń z tego proszek subtelny, daway go po iednym skrupule y więcey dwá rázy ná dźień, álbo w Tyzánnie, álbo w wodźie w ktoreyby wrzał rog Ieleni y polny Máczek. PromMed 70.
patrz: MACZEK
– Weźmi Melissy, Máćierzanki, Szałwij, Maieranu, Lewándy, Mięty kędźierzawey, Piołynu, káżdego po dwie szczypty, Rhabarbarum przedniego cztery łoty, Senesu trzy łoty, Cynámonu, Gáłgánu, Cytwaru, po łoćie, Hányszku szczyptę, pokray drobno, włoż do worká, námocz w gárcu Winá przez tydźien, tego Winá záżyway po kwáterce ćiepło co trzeći dźień. PromMed 162.
– Wodká Bukwicowa, Májerankowa, Lewándowa, Rozmárynowa, Konwaliowa, z Koszyka, Koprowa, Bzowa, Roźána, Poleiowa. PromMed 198.
– [...] táka wodká iest pożyteczná do záżywánia w gorączkách, y innych gorących áffekcyách dla pośilena, lubo samá przez się, lubo lepiey, gdy przydász do niey Iulepu Fijałkowego, álbo soku Malinowego, álbo Limoniowego, álbo Fyacintu, lub Alkermesu. PromMed 200.
patrz: MALINOWY
– Weźmi Máłmázyi przedniey, zgrzey z másłem, zmaczay chustę y przyłoż ná krzyże, ieżeli nie masz Máłmázyi, day winá dobrego, á nim to przyłożysz, násmáruy krzyże oleykiem Migdałowym. PromMed 144.
patrz: MAŁMAZJA
– WEźmi Máruny, Melissy, Bylice, kwiátu Rumienkowego, liliowego suchego, Máćierzanki, káżdego po puł garśći, naśienia Rućiánego, Hányżu, Kąkolu po szczypćie, soli oczkowátey puł łyszki, warz w wodźie do połowy, przecedź, weźmi polewki mniey niż kwártę, rozbiy żołtek od jáiá, przyday Oleyku Rućiánego w oiwie robionego. PromMed 237.
– Item weźmi másłá młodego nie słonego, wosku żołtego zárowno, rospuść nad ogniem, iak przestydnie, przyday białek od iájá ubity, umieszay, násmaruy bibułę y przyłoż, czyn to dwá rázy ná dzień. PromMed 104.
patrz: MASŁO
– Weźmi [...] nasienia Ruciánego, ziela kotczy mięty ná proch utártych po skrupule, zmieszay daway po skrupule w wodzie, w ktoreyby wrzało korzenie Tormentilli, ábo w Káwie, na noc. PromMed 66.
patrz: MIĘTA
– Kąpieli w tey gorączce tákże są bárdzo pożyteczne, osobliwie z mleká, kogo stáć ná to, tákże z syty miodowey, y z wody z mlekiem zmieszáney [...]. PromMed 18.
patrz: MIODOWY
– Aby się ospa prędko ná wierzch wydałá. Zażywáią ná to ludzie Rzepnego nasienia mocząc ie w piwie lub w sycie miodowey, lecz to dość słábe lekarstwo. PromMed 104.
patrz: MIODOWY
– Weźmi [...] korzenia Piwoniowego, Gáłgánu, Cynámonu, gałki Muszkátowey, Kárdamonu, Kubebow, Imbieru białego, Cytwaru, káżdego po ćwierci łotá, Senesu obránego, Rhabarbarum, oboyga po trzy łoty, Modrzewiowey gębki łot, Salis Tartari trzy ćwierci łotá, wszytko przetłukszy y pokraiawszy włoż do worká [...]. PromMed 59.
– Item weźmi nasienia krokosowego garść, przetłucz, przyday Modrzewiowey gębki łot, Ománowego korzenia łot, Lukrecyey łot, uwarz to wszystko w mleku przecedziwszy, daway pić często potrosze. PromMed 54.
– Weźmi wierzchołkow Centuryey, Rzerzuchy ogrodney biało kwitnącey, Ruty, Piretrum, Piołynu, kázdego suchego po dwie szczypty, Gentiány, Cytwaru, Dzięglowego korzenia, káżdego po puł łotá, Cynámonu białego ćwierć łotá, Miry pułtory ćwierci łotá, senesu obránego, Rhabarbarum, Gębki Modrzewiowey, to iest Agáryku, po pułtorá łotá [...]. PromMed 5.
– W tey wodzie namocz senesu obranego z szypułek trzy ćwierci łota, Agaryku to iest Modrzewiowey gębki puł łota. PromMed 4.
– [...] w tey wodzie námocz senesu obránego z szypułek trzy ćwierci łotá, Agáryku to iest Modrzewiowey gębki puł łotá, wierzchołkow Centuriey sczyptę, námocz przez noc, nazáiutrz przywarz y przecedź, wycisniy dobrze, w tey polewce rospuść Manny Kálábryny łotow trzy álbo cztery [...]. PromMed 4.
– Zwyczáynie otwieráć się máią pijawkámi [hemoroidy], lecz ktoby do tego przyść nie mogł, abo by był wstydliwy, niech używa tych sposobow. PromMed 85.
patrz: NIECH
– Obżarty iák bestya, z káżdym się poswárzy, Po pysku, y po bokach, często mu [pijakowi] się zdárzy. PromMed Przemowa, 2..
patrz: NIEROZUMNY
– Krew przez usta zwykła dobywać się z rożnych mieysc, to iest albo z głowy albo z arteriey oddechowi służącey. PromMed 81.
patrz: ODDECH
– Item upiecz Jábłko w zarzewiu, wyimi z niego sam gąszcz czysty, przyday trochę ośrodki Chlebá pszennego, Pokármu białogłowskiego, Sáletry szczyptę, umieszay, przykłáday ná oczy zápalone. PromMed 29.
– Item weźmi glist ziemnych sporo, wypłocz ie, włoż do donice, przyday osrodki chlebá białego, żołtkow od jáiá, kámfory y soli, przyley winá ile potrzebá, rozwierć, rozłoż ná chuscie, obłoż ná usmierzenie bolu. PromMed 37.
– WEźmi dwá bochenki Chlebá z iárego żytá upieczone, gorące ieszcze ná poły poroskraway y pokłádź osrodką ná żelezie iákim wychędożonym, lubo ná szábli, lubo ná toporze, álbo siekierze [...] PromMed 30.
– Dobry oleiek z Glist, álbo same Glisty, rozwierć z białego chlebá ośrodką, przylawszy mleká tym okłáday. PromMed 77.
– Item Absorbentia także są pożyteczne: weźmi Oczek Rákowych, korali preparowánych, ostrygowych skorup álbo Perłowey máćice, káżdego coć się zda, utrzyi ná subtelny proszek, daway po iednym skrupule w Wodce Cynámonowey. Ná bol Głowy w pospolitośći. PromMed 18-19.
patrz: OSTRYGOWY
– Osutką názywáią się plámy po ćiele czerwone, podczas żołtáwe, śine, czásem świerzbiące y palące, á podczás żadnego uprzykrzenia nie spráwuiące, ná niektorych máiących te plámy przychodzą, [....], nudnośći, niektore bywáią z czarow inne ze złey krwi. PromMed 133.
patrz: OSUTKA
– Jábłko [...] obwin w páczesi, upiecz, day choremu zieść, powtorz ieżeli trzebá. PromMed 49.
– czyny z ogniská, utłucz ná proch subtelny, przyday żołtkow od iájá twárdo uwárzonych y rostartych. PromMed 108.
– Weźmi Dryakwi, przyday solii, páięczyny, octu trochę, smáruy chustki y okłáday pulsy. PromMed 15.
patrz: PAJĘCZYNA
– Item weźmi Bursztynu, Mástyxu, KLádzidłá, zmieszay, kłádź potrochu ná węgle, niech chory siedzi nád dymem gołą panewką. Item zrob z chusty czopek twárdy, zmaczay go w ciepłym łoiu kozłowym lubo w śmietánie, lubo w maści Topolowey, wetchnij w poślednią dziurę. PromMed 50.
patrz: PANEWKA
– WEźmi korzenia Liśiego ogoná, źiela lenku Pánny Máryey, przewarz w wodźie, przecedź, w tey dekokcyey námocz Senesu łot: przyday Salis Tártari ćwierć łotá, mocz przez noc, názaiutrz przywarz, przecedź, wyćiśniy, rospuść Mánny dwá álbo trzy łoty, znowu przecedź, y day ćiepło wypić. PromMed 63.
patrz: PANNA
– Item weźmi korzenia Páproci. Pieciornikowego Wężownikowego, káżdego po trzy cwierci łotá. PromMed 23.
– Item na prędkie spędzenie zołtości z twarzy y oczu, warz w octcie Rozmáryn odiąwszy od ogniá, niech się chory náchyli nad párę twarzą, powtorz, uznasz skutek. PromMed 39.
patrz: PARA
– Te krople ktore się od pary ná żelezie porobiły pilnie zbierz, ktore kroplami w oczy wpuszczay, uznasz skutek, byle nie zástarzałe bielmo było. PromMed 30.
patrz: PARA
– Wánny pocące w Páráliżowych áffekcyách dobrze służą. PromMed 58-59.
– Wodká Páráliżowa do nácieránia. PromMed 60.
– Inne krotko trwáiące, drugie długie, inne wnętrzne, inne ná wierzch się wydáiące, inne ustáwiczne, inne pároxyzmámi nápádáiące, inne zárazliwe. PromMed 8-9.
patrz: PAROKSYZM
– Albo tesz pęki pokray w tálerki płasko y przywiąż tam gdzie bywa záraz ustánie, náwet y nosząc go przy sobie broni od kurczu. PromMed 157.
– Weźmi [...] korzenia Tormentilli dwá łoty, hányżu łot, Rodzenkow wielkich puł funtá, Gáłgánu, Imbieru po pułtorá łotá, pokray, potłucz, námocz w sześciu gárcách wody przez noc, nazáiutrz warz nákrywszy, ász trzecia część wywre, przecedź przez płát sukienny, schoway ná zimno. PromMed 79.
patrz: PŁAT, PŁATA
– Item ná żołtáczkę zwyczáyną, krwi upuszczenie, wánny pocące álbo ná poty dawane lekárstwá, są bárdzo potrzebne. PromMed 39.
patrz: POCĄCY
– Item ná utrząśnienie, álbo opádnienie máćice, iest przecz bárdzo pożyteczná podkadzáć chorą skorą Węgorzową słoną, y w dymie wraz z Węgorzem wędzoną. PromMed 123.
patrz: PODKADZAĆ
– Item podstaw pod nos chorego bláchę żelázną rospaloną, żeby ná nię krew kápáła, ktorą zebrawszy utrzyi ná proszek, day choremu záżyć w wodce Poziomkowey, álbo z pokrzyw upaloney, żeby nie wiedział, áby się nie brzydził. PromMed 98.
– A ieżeliby się krosty wydały, zaniechać, asz się pogoią, na co przykładać wino ciepłe włożywszy do niego troche hałunu. PromMed 83.
– Item gdy paznokćie y palce śinieią, y czernieią, znák nie iest dobry. Item gdy się Genitalia pokurczą. Item Fetor z exkrementow wielki, iest znákiem bárdzo złym, tákże gdy chory nie czuiąc się, pod się puszcza. PromMed 270.
– Item przydáią się w nosie rożne excrescentia iáko to Polipus, Czena zwáne, ktore lecząc ostrożności potrzebá, áby się Cancer nie wdał. PromMed .
patrz: POLIP, POLIPUS
– ...namocz [...] korzenia kopytnika suchego, senesu obránego po trzy łoty, Polipodu, rogu Jeleniowego tártego oboygá po dwá łoty... PromMed .
– ...wlej na patelkę Oliwę, mydło włóż pokrajane, postaw nad ogniem, jak się mydło rozpuści w oliwie, zaraz wsyp Blejwasu subtelno utartego, Miry, obojga po funcie, smaż wolnym ogniem do konsistencyj, gdy bronatnieć poczyna, zaraz wylej na zimną wodę potym porób magdaleony, to jest sztuki okrągłe, które poobwijaj w pęcherze. różnych plastrów. PromMed 213.
patrz: POOBWIJAĆ
– Item weźmi Nostrzeku Celdoniey Máku, Pokrzywy, usiekay wraz, zwierać w donicy przydawszy soli, pookładay tym pulsy u rąk... PromMed 3.
– Item weźmi máśći Topolowey, przyday tylesz śmietány, zgrzey, smáruy piorkiem, służy to y ná popádanie ich nie bez wielkiego skutku. PromMed 114.
patrz: POPADANIE
– Proszek ná biegunki, támże. Proszek ná trucizny, támże. Proszek ná popędzánie uryny, támże. Proszek ná poty... PromMed 298.
– Item ná popędzenie uryny zátrzymáney. Weźmi skorup Jájecznych, spal ie dobrze, utłucz... PromMed 137.
– Weźmi miodu práśnego łot, Sandaraki, Gumi Luccae, Háłunu, Kádzidłá, káżdego po puł ćwierci łotá, potłucz ná proszek, náley gorzałki mocney kwáterkę, niech moknie z godzinę, przyday miodu, octu trochę przyley, tákże przyday kilká szczypiorkow szafránu, przywarz, máczay w tym chusteczki, álbo báwełne, nácieray dziąsłá z ráná y ná noc, rzecz pewna. PromMed 26.
patrz: POTŁUC
– WEźmi Slimakow żywych y z skorupámi, potłucz ie, y náley octem mocnym, przepal przez szklány, álbo gliniány Alembik, do przepaloney wodki nákłádź innych Słimakow [!], znowu przepal, uczyń to y trzeci raz, daway tey wodki po łyszcze choremu, uznasz skutek osobliwy. PromMed 62.
patrz: POTŁUC
– Weźmi drzewá Gwájákowego puł funtá, Chiny, Salsy Parilli, po sześć łotow, Sasafras łotow cztery, Corticum Ligni Graiaci, Sándału czerwonego po dwá łoty, Polipodÿ, rogu Jeleniego po trzy łoty, korzenia Tormentilli dwá łoty, hányżu łot, Rodzenkow wielkich puł funtá, Gáłgánu, Imbieru po pułtorá łotá, pokray, potłucz, námocz, w sześciu gárcách wody przez noc, nazáiutrz warz nákrywszy, ász trzecia część wywre, przecedź przez płát sukienny, schoway ná zimno. PromMed 79.
patrz: POTŁUC
– Purgánse w gorączkách osobliwie wielkich mieyscá nie máią, chybá gdyby potrzebá przymusiłá może dáć wolne bardzo [...]. PromMed 12.
– Napoy zwyczáyny ma bydź Mleko Owcze, álbo Ośle, álbo wodá z drzewá Brzozowego [...] lubo samá przez się przewarzána, lubo przez alembik przepalona. PromMed 17.
patrz: PRZEPALIĆ
– Purgánse w gorączkách osobliwie wielkich mieyscá nie máią, chybá gdyby potrzebá przymusiłá może dáć wolne bardzo [...]. PromMed 12.
patrz: PRZYMUSIĆ
– Iuż to ostatnia, podpierác wálący Dom: podkładáiąc przyciesi choć nowe, Gwałtowny wicher, gdy wstánie burzący Obáli chátę, przytłucze y głowe. PromMed 3-4.
patrz: PRZYTŁUC
– Item Rhabarbarum wyborne, iákimkolwiek sposobem záżywáne, skuteczne iest ná wszelkie áfekkcye wątroby, zkąd názywa się anima hepatis. PromMed 163.
– Item weźmi Bukwice, Mácierzanki, Rumienku, pokray, włoż do worká, przeszyi, upraz ná rynce zlawszy ługiem, wyiąwszy, przyłoż ciepło, często odnawiáiąc maczanie. PromMed 25.
– Weźmi nasienia Kopru włoskiego, Kminu polnego, Bobku, [k]wiátu Rumienkowego, każdego po garści, stłucz wszystko wraz, roszczyń winem, obłoż głowę. PromMed 20-21.
– Item weźmi wodki Rumienkowey kwáterkę, przyday Dryakwi iák włoski Orzech, włosow człowieczych spalonych ile mieć możesz, zmieszay, zmaczay chustę w tym, y przyłoż na głowę. PromMed 157.
– Item ná bol Głowy, weźmi Celidoniey, Mácierzanki, kwiatu Rumiankowego, káżdego zárowno utrzyi, zákrop winem y przykładay. PromMed 20.
– Iáko Dekokt wárzyć, káżdy tym się báwiąy, wie co do niego należy, dla nie świadomych dáie się sposob. Weźmi drzewá Gwájákowego puł funtá, Chiny, Salsy Parilli, po sześć łotów, Sasafras łotow cztery , Cortioum Ligni Graiaci, Sándału czerwonego po dwá łoty, Polipodij, rogu Jeleniego po trzy łoty. PromMed 79.
– Item Absorbentia także są pożyteczne: weźmi Oczek Rákowych, korali preparowánych, ostrygowych skorup álbo Perłowey máćice, káżdego coć się zda, utrzyi ná subtelny proszek, daway po iednym skrupule w Wodce Cynámonowey. Ná bol Głowy w pospolitośći. PromMed 18-19.
patrz: SKORUPA
– Item náskrob rzodkwi sporo, usmarz w oliwie, y przykłáday, iest rzecz pewna. PromMed 115.
patrz: SPORO
– Item uwarz korzenie Tormentillae w wodzie, przecedź, włoż do tey polewki gałki Muszkátowey utártey, day pić sporo raz po raz. PromMed 97.
patrz: SPORO
– Weźmi gorzałki prostey, przyday soli sporo, kámfory, mydłá, przywarz, maczay chusty y okładay ciepło. PromMed 36.
patrz: SPORO
– Item weźmi glist ziemnych sporo, wypłocz ie, włoż do donice, przyday osrodki chlebá białego, żołtkow od jáiá, kámfory y soli, przyley winá ile potrzebá, rozwierć, rozłoż ná chuście, obłoż ná usmierzenie bolu. PromMed 37.
patrz: SPORO
– Aby się ospa prędko ná wierzch wydałá. Zażywáią ná to ludzie Rzepnego nasienia mocząc ie w piwie lub w sycie miodowey, lecz to dość słábe lekarstwo. PromMed 104.
patrz: SYT, SYTA
– Kąpieli w tey gorączce tákże są bárdzo pożyteczne, osobliwie z mleká, kogo stáć ná to, tákże z syty miodowey, y z wody z mlekiem zmieszáney [...]. PromMed 18.
patrz: SYT, SYTA
– Obżarty iák bestya, z káżdym się poswárzy, Po pysku, y po bokach, często mu [pijakowi] się zdárzy. PromMed Przemowa, 2..
patrz: SZALONY
– [...] náley nań wody źimney, przystaw do ogniá niech wre, mieszáiąc tedy owedy, potym wyley do worká gęstego, żeby ług ściekł ná pozostáły popioł [...]. PromMed 241.
– Tákże przytráfia się nábrzmiáłość powiek, lubo samá przez się, luboz ukąszęnia Osy, lubo Pszczoły, ná co weźmi pszczołę, rozetrzyi w pálcách y przyłoż, álbo listek ślazowy rostárty, álbo weźmi Dryakwi, roszczyń sokiem Bábczánym, przyłoż, álbo roschodnik rostárszy, y przyłoż. PromMed 33.
patrz: ŚLAZOWY
– Máść wygrzewáiąca rány świeże, zwáná Digestivum. WEźmi Zywice świerkowey lubo sosnowey, rostop, przecedź przez chustę y wyćiśni ná wodę [...]. PromMed 212.
patrz: ŚWIERKOWY
– Gdy kto nie ostrożnie zażyie Arszeniku albo Auripigmentu, albo Razgielu. Naprzod postrzegszy że zażyie kto trucizny, zaraz daway Oliwy po łyszcze. PromMed 158.
– Przyuczyć się iey, życzyłbym káżdemu, Przełamáć nałog, gwałt uczynić sobie, Choć y z trudnością, sprzeciwić się złemu; Będzie ku zdrowiu, y życia ozdobie. PromMed Przemowa 3.
patrz: UCZYNIĆ
– Item Pijawek na wierzchu głowy stáwienie tám gdzie się kość spaia, pomocne ná wiele głownych chorob y ulżenia boleści, tákże hemoroidow otworzenie, dawne głowy bolenia oddala. PromMed 21.
patrz: ULŻENIE
– Weźmi naprzykłád Piołynu suchego y z łodygami kilka ocipek, spal go ná ognisku chędogim dobrze umiećionym, zdeymi ten popioł y z wąglami, niedogasłemi do donice nowey, lubo do gárca, nakryi, niech wytłe iák naylepiey, iák wytłe i ostydnie, náley nań wody źimney, przystaw do ogniá niech wre, mieszáiąc tedy owedy, potym wyley do worká gęstego, żeby ług ściekł ná pozostáły popioł [...]. PromMed 241.
patrz: UMIECIONY
– Item uskrob nożem lubo pilnikiem upiłuy rogu Jeleniego z konca, żeby było z napárztek, przyday Rákowych oczek, utártych, lubo troche śiarki nożem uskrobawszy, day w ćiepłym piwie. PromMed 176.
patrz: UPIŁOWAĆ
– Weźmi Refinae Ialappae grán dźieśięć, utrzyi z trochą Migdałow w możdźierzyku, zmieszay z Dryakwią, przyday stali subtelno upiłowáney skrupuł, Bobrowego stroiu, grań trzy, umieszay dobrze, day połknąć, niech to piie z polewką mięśną álbo herba Theae. PromMed 73.
patrz: UPIŁOWANY
– Item weźmi Nostrzeku Celdoniey Máku, Pokrzywy, usiekay wraz, zwierć w donicy przydawszy soli, pookładay tym pulsy u rąk, y day się nápić choremu winá ciepłego z Dryákwią. PromMed 3.
patrz: USIEKAĆ
– WEźmi żábek źielonych ktore ná drzewách bywáią, pośiekay żywo, usmarz w oliwie, żeby się w skwárki obroćiły, przecedź, znowu innych názbieray, y w tey że oliwie usmarz, możesz to y trzeći raz uczynić, tym mocnieyszy oleiek będźie, w którym zmaczay báwełny káwałek, przyłoż ná ząb, obwárowawszy pobocznie woskiem, żeby ich nie doszedł, potrzymay wyidźie łátwo, ták; że go pálcem dobędźiesz. PromMed 23.
patrz: USMAŻYĆ
– Womitorya w sámym pároxyzmie niebespieczno dawáć, chybáby sámá náturá do tego się usposobiłá. PromMed 58.
patrz: USPOSOBIĆ
– [...] okłádánie krowieńcem, uśmierza bol, ále nie każdy ten smrod znieść może. PromMed 107.
– Tákże okłádánie żywotá prosem utłuczonym z kozimi łáynámi y z mydłem wárząc w ługu álbo w mleku, iest pomocne, tákże máterace z zioł y nasion wiátry poruszáiacych. PromMed 46.
– Weźmi Iáłowcu utłuczonego, stochmalu ze Młyna, Rzodkwi ná tarle utártey, gorzałki, Mydłá, Oliwy, káżdego ileć się zda, zmieszay w garnuszku, zálep pokrywką, upraż, rozłoż ná chuście y przyłoż ciepło. PromMed 153.
– Item ná bole pedogryczne, weźmi rzepy świeżey, uwarz ią dobrze, przebiy przez durszlak, przyday smietány stárey, siemieniá Lniánego ná proch utłuczonego, ośrodki chlebá białego, kwiátu Bzowego utłuczonego, imbieru trochę, zmieszay, przygrzey y okłáday, rzecz pewna. PromMed 37.
– Item weźmi Iágieł ná mąkę utłucznych, nasienia Lniánego, kwiátu Bzowego, otrąb Przennych, káżdego zárowno, uwarz w mleku y przykłáday. PromMed 115.
– Item nasienie bábczáne ná proch utłuczone y záżywáne, skutecznie stánowi proste biegunki. PromMed 49.
– Item weźmi nasienie Száleiu biało kwitnącego, Máku, oboygá po dwá łoty, utłucz ná subtelny proszek, zmieszay z konfektem Rożowym dawnym, przyday Háłunu subtelno utartego ćwierć łotá [...]. PromMed 99.
patrz: UTŁUC
– [...] przyday [...] korzenia przestępowego, łáien owcych, álbo gołębich suchych, korzenia Tatárskiego ziela, káżdego ileć się zda, utucz ná subtelny proch, zmieszay z gorzałką, przyday miodu, przysmarz, obłoż tym żywot, rzecz pewna gdy to się często będziesz appplikował, przytym smáruy żywot oleykiem Philosophorum, álbo jáłowcowym z gorzałką mocną. PromMed 46.
patrz: UTŁUC
– Sposoby do wyćiągnienia uwiązłych w ćiele rzeczy, iáko szkła, Tarniny, Trzaski, igły, y tym podobnych rzeczy. PromMed 171.
patrz: UWIĄZŁY
– Weźmi ziela Rzepiku, Veroniki, kwiecia Dzwonkow, Roży suchey, kwiátu maczku Polnego, Krwáwniku, káżdego po garści, [...]. PromMed 138.
patrz: WERONIKA
– Item Proszek broniący poronienia. Weźmi Korzenia Wężowniku skrupuł, Czerwcu, nasienia Bábczánego, nasienia Portulaki, po puł ćwierci łotá. PromMed 117.
patrz: WĘŻOWNIK
– Tráfia się tesz chorobá gwałtowna ktora názywa się Cholera, to iest ustáwiczne womity z gorączką wielką. PromMed 142.
patrz: WIELKI
– [...] w około rány trzebá záwsze kłáść plastry chłodzące, áby zápalenia nie dopusczáły. PromMed 130.
patrz: WOKOŁO
– Lekarstwá purguiące w kátarze służyć mogą ále bardzo wolne [...]. PromMed 90.
– Wodká Centáureowa z ziela z wodą wypaloná, piiąc ią iest dosyć skuteczna. PromMed 7.
patrz: WÓDKA
– Weźmi [...] ćwierć kury lubo kápłoná, náley wody, warz ász mięso rozewre, przecedź, day choremu połowę z rána, drugą w środ od wieczor [...]. PromMed 42.
– Aloesu wypłokánego puł ćwierci łotá, Miodu białego pátoki cztery łoty, zmieszay y zápuszczay w kąciki oczu. PromMed 31.
patrz: WYPŁUKANY
– Ieżeliby ze krwią womity były, ná ten czás upuścić krwi z ręki, potym daway z lekká zátrzymuiące rzeczy. PromMed 142.
patrz: Z LEKKA
– Żaby z Wężami maią wielką antipatią. PromMed 150.
patrz: ŻABA
– Podstaw pod nos chorego blachę żelázną rospaloną, żeby na nię krew kápáłá. PromMed 98.
– [...] áby náturá mocnieyszá byłá do utarczki z chorobą, znák zwyćiężenia choroby od nátury będźie gdy dnia Krytycznego przypadnie álbo womit, álbo krew z nosa dobrowolnie, álbo poty dobrowolnie, álbo biegunká, álbo żołtaczka, álbo uryny nád zwyczay odchodzenie, álbo wydánie się, po ćiele krost iákich, etc. PromMed 261.
– Na szum, bębnienie, y piszczenie w uszach. Weźmi wosku, przyday troche żywice. PromMed 102.5.
patrz: ŻYWICA